Eneo la Kijiografia la Mji wa Najaf
Mji wa Najaf Ashraf upo upande wa kusini-magharibi wa nchi ya Iraq na upande wa magharibi wa mto Furati (Euphrates), ukiwa na umbali wa takriban kilomita 160 kutoka mkoa wa Baghdad. Mji huu umejengwa juu ya ardhi pana na tambarare, ambayo kwa upande wa magharibi inaangazia eneo la chini linaloitwa “Bahr al-Najaf” (Bahari ya Najaf) na kwa upande wa kaskazini umepakana na makaburi ya Wadi al-Salam.
Ardhi hiyo tambarare ya Najaf, inayojulikana kama “Rabwat al-Najaf”, ni sehemu ya nyanda za juu zenye umbo la pembe tatu kati ya Najaf na Karbala. Sehemu yake ya juu zaidi ina urefu wa mita 176 juu ya usawa wa bahari. Nyanda hizi zina uso tambarare lakini zimeathiriwa na upepo na mmomonyoko wa asili uliotengeneza mifereji midogo. Upande wa magharibi mwa Najaf kuna mwamba unaitwa “Tar al-Najaf”, ambapo tabaka za mawe za nyanda hizo huonekana wazi.
Hali ya Hewa ya Najaf katika Misimu Tofauti
Hali ya hewa ya Najaf ni ya jangwa na kavu; kiangazi (joto) huwa na joto kali sana na kipindi cha baridi huwa na baridi kali, kukiwa na mvua chache na dhoruba za mchanga kutoka jangwani. Mji huu hupata kiasi kikubwa cha mionzi ya jua nchini Iraq. Kwa sababu hiyo, nyumba za kale za Najaf zilijengwa kwa usanifu maalum na vichochoro vyembamba ili kujikinga na joto.
Vifaa kama matofali, jasi, na mbao vilitumika kwa ajili ya kuzuia joto, na watu walikuwa wakichimba vyumba vya chini ya ardhi (Sardab) ili kukwepa joto. Pia, kutokana na ukosefu wa maji ya juu ya ardhi, visima vya chini ya ardhi vilitumika. Leo hii, joto la kiangazi huko Najaf wakati mwingine hupanda zaidi ya nyuzi joto 50°C. Ongezeko la idadi ya watu, magari, na ukosefu wa nishati safi vimechangia uchafuzi wa hewa na kuongezeka kwa dhoruba za vumbi.
Historia ya Kuundwa na Kushamiri kwa Mji wa “Najaf”
Baada ya kuuawa shahidi kwa Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake) mnamo mwaka 40 Hijria, alizikwa huko “Rabwat al-Najaf” kulingana na wasia wake. Kaburi lake lilibaki kuwa siri hadi zama za Imam Ja’far Sadiq (Amani iwe juu yake) baada ya kuanguka kwa utawala wa Bani Umayya mnamo mwaka 132 Hijria.
Haram ya kwanza rasmi juu ya kaburi takatifu la Alawi ilijengwa mnamo mwaka 283 Hijria na “Sayyid Muhammad bin Zaid al-Hasani”. Jengo hili linachukuliwa kuwa mwanzo wa kuundwa kwa mji wa Najaf. Baada ya hapo, makundi ya Maalawi (kizazi cha Ali) na wakubwa wa Kishia walihamia Najaf, na polepole familia za kielimu kutoka Kufa na maeneo mengine zilihamia mjini hapo. Katika zama za utawala wa Al-Buwayh, hususan kwa kuwepo kwa Adhud al-Dawla mnamo mwaka 371 Hijria, Najaf ikawa mji ulioshamiri na wenye idadi kubwa ya watu.
Uhusiano wa Kihistoria wa Najaf na Miji ya “Hira na Kufa”
Najaf, pamoja na Hira na Kufa, iliunda “Pembe Tatu ya Kiustaarabu” ambayo ilikuwa na mchango mkubwa kijamii, kisiasa, na kidini katika historia ya Iraq.
- Hira: Inasemekana mji huu ulianzishwa zama za mfalme wa Babeli, Nebukadneza (604-562 KK). Hira ilipata umaarufu mkubwa wakati wa utawala wa wafalme wa Lakhm (268–633 BK).
- Kufa: Baada ya kujengwa kwake mwaka 17 Hijria (638 BK), ikawa kituo muhimu cha kisiasa, na mnamo mwaka 36 Hijria (657 BK), Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake) aliifanya kuwa mji mkuu wa dola ya Kiislamu.
- Najaf imekuwa na uhusiano wa karibu na miji hii kijiografia na kihistoria, ndiyo maana majina kama “Najaf al-Hira” au “Najaf al-Kufa” yamekuwa yakitumika.
Mji wa Najaf Katika Mitazamo ya Wanahistoria
- Al-Baladhuri: Anaeleza kuwa Waislamu walipokuwa Mada’in na kutoridhishwa na hali ya hewa, walichagua eneo la Kufa ambalo lilikuwa limejaa maua ya rangi nyekundu (Shaqayiq) na maua mengine mazuri.
- Abu Mansur al-Tha’alibi: Anasimulia kuwa maua nyekundu ya “Shaqayiq al-Nu’man” yaliitwa hivyo kwa heshima ya Nu’man bin Mundhir aliyeyapenda na kuamuru eneo hilo lilindwe.
- Al-Tabari: Anaeleza kuwa Yezdigird wa Sasani, ili kumlea mwanawe Bahram Gur katika eneo lenye afya na mbali na maradhi, alimkabidhi kwa Nu’man bin Mundhir ili amjengee kasri huko Hira (Kasri la Khwarnaq).
Maelezo ya Wasafiri Kuhusu Mji wa Najaf
- Ibn Jubayr: Msafiri wa Kiandalusi aliyetembelea mji huu mwaka 579 Hijria (1183 BK), aliuelezea Najaf kama ardhi imara na pana mpakani mwa jangwa. Aliashiria kuwepo kwa jengo la kifahari juu ya kaburi la Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake).
- Ibn Battuta: Katika safari yake ya mwaka 727 Hijria (1326 BK), aliuelezea Najaf kama mji mzuri, wenye watu wengi, ulioshamiri, na wenye masoko safi na yenye mpangilio, akiuhesabu kuwa miongoni mwa miji bora nchini Iraq.
Kadiri muda ulivyopita, mitaa ilianza kuongezeka kuzunguka haram takatifu. Kuhama kwa watu kuelekea Najaf kulichochewa na hamu ya kuwa jirani na kaburi la Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake) pamoja na kusoma katika chuo kikuu cha kidini (Hawza) cha mji huo. Mambo haya yaliifanya Najaf kuwa kituo muhimu cha kidini na kielimu katika ulimwengu wa Kiislamu.
Chanzo:
Imetolewa katika kitabu “Tarikh al-Marqad al-Alawi al-Mutahhar” (Historia ya Haram Takatifu ya Alawi)
