Wakati vumbi la matukio ya Saqifa lilipotanda juu ya uso wa historia, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), huku moyo wake ukiwa umejaa huzuni ya kumpoteza Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), alikabiliana na ukweli wa utabiri wa Mtume. Akiwa mtafutaji wa haki na kimbilio la haki, alisimama mbele ya chaguo gumu; chaguo ambalo kusalia kwake katika nafasi ya utawala hakukuwa kwa ajili ya cheo na fahari, bali kwa lengo la pekee la kulinda dini na kuwa mwaminifu kwa ahadi ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), ili kuzuia Uislamu usiporomoke katikati ya dhoruba za fitna.
Saqifa na Mtihani wa Imani
Katikati ya huzuni na maombolezi ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) na kukimbilia madaraka kwa Tulaqaa, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), kwa maneno yenye nguvu, alieleza upya asili ya matukio hayo kwa mtazamo wa Kimungu.
Kwa kusoma aya kutoka Sura al-Ankabut, alibainisha kwamba yaliyokuwa yakitokea miongoni mwa watu hayakuwa tukio la kisiasa tu, bali yalikuwa mtihani mkali wa kutenganisha ukweli na uongo.
Baada ya suala la kuporwa kwa ukhalifa kukamilishwa kwa Abu Bakr na watu kuweka kiapo cha uaminifu kwake, mwanaume mmoja alimjia Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) wakati akiwa anamwaga udongo juu ya kaburi la Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), huku akiwa na koleo mkononi.
Mwanaume huyo alisema: “Watu wameweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr; udhalili na fedheha vimedhihirika miongoni mwa Ansar, na Tulaqaa — wale ambao Mtume aliwaachilia huru siku ya ushindi wa Makka — wamekimbilia haraka kuweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr, kwa kuhofia kwamba nafasi hii isije ikakufikia wewe!”
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) akachomeka ncha ya koleo ardhini, akashika mpini wake na akasoma aya hizi:
«بِسمِ اللهِ الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ، الم،أحَسِبَ النّاسُ أن یُترَکوا أن یَقولوا آمَنّا و هُم لا یُفتَنونَ، و لَقَد فَتَنّا الَّذینَ مِن قَبلِهِم فَلَیَعلَمَنَّ اللهُ الَّذینَ صَدَقوا و لَیَعلَمَنَّ الکاذِبینَ، أم حَسِبَ الَّذینَ یَعمَلونَ السَّیِّئاتِ أن یَسبِقونا ساءَ ما یَحکُمونَ»
“Je, watu wanadhani wataachwa kwa kusema tu: Tumeamini, bila kujaribiwa? Hakika tuliwajaribu wale waliokuwa kabla yao; basi bila shaka Mwenyezi Mungu atawajua wale waliosema kweli na atawajua waongo. Au wale wanaofanya maovu wanadhani kwamba wanaweza kututangulia [na kuikwepa adhabu ya matendo yao maovu]? Ni maamuzi mabaya yaliyoje wanayofanya.” (Sura al-Ankabut, Aya ya 1-4) [1]
Mtu wa Kwanza Kuweka Kiapo cha Uaminifu kwa Abu Bakr
Salman al-Farsi alimtembelea Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) na kumweleza matukio ya Saqifa. Bwana wa Wachamungu naye akamfahamisha kuhusu utabiri wa Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) juu ya matukio ya baada ya Saqifa.
Sulaym bin Qays al-Hilali, mmoja wa Masahaba na wapokezi wa Maimamu, katika riwaya ndefu anasimulia mazungumzo ya Salman al-Farsi na Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) kwa namna hii:
“Salman alifika mbele ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) na kusema: Watu wameweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr katika Saqifa ya Bani Sa’ida; kisha Abu Bakr akaja, akaingia msikitini na kupanda mimbari huku watu wakimwekea kiapo cha uaminifu. Abu Bakr alipoketi juu ya mimbari ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) ili kupokea kiapo cha uaminifu, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) akamuuliza Salman: ‘Je, unajua ni nani aliyekuwa mtu wa kwanza kuweka kiapo cha uaminifu kwake wakati huo?’
Salman akajibu: ‘Sijui; lakini nilimwona mzee sana aliyekuwa akitegemea fimbo, na kwenye paji la uso wake kulikuwa na alama nyeusi ya kusujudu. Alimwendea Abu Bakr huku akilia na kusema: Sifa njema zote ni za Mwenyezi Mungu ambaye hakuniondoa duniani mpaka nikakuona katika nafasi hii. Nyosha mkono wako ili niweke kiapo cha uaminifu kwako. Abu Bakr akanyoosha mkono wake na yule mzee akaweka kiapo cha uaminifu kwake; kisha akatoka msikitini.’
Kisha Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) akasema: ‘Mzee huyo alikuwa Ibilisi, Mwenyezi Mungu amlaani. Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) alikuwa tayari amenijulisha kwamba watu, baada ya wewe — Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) — kuwahoji kuhusu haki yako na hoja uliyo nayo, wataweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr katika kivuli cha Bani Sa’ida.
Kisha wataingia msikitini, na mtu wa kwanza kuweka kiapo cha uaminifu kwake juu ya mimbari yangu atakuwa Ibilisi aliyelaaniwa, katika umbo la mzee sana mwenye furaha, ambaye atasema hivi na vile. Kisha mashetani watamzunguka, naye atasema: Mnaonaje yale niliyowafanyia, walipomwacha yule kiongozi ambaye Mwenyezi Mungu na Mtume Wake waliwaamuru wamtii?’” [2]
Kupoteza Chemchemi ya Uongofu
Katika siku zenye misukosuko baada ya shahada ya Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), miongoni mwa Masahaba kulijitokeza mielekeo na mitazamo tofauti. Wakati baadhi walikuwa wakitafuta namna ya kuendesha mambo, kundi la Masahaba waaminifu lilishikamana na haki ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) na liliamini kwamba njia ya uongofu hupitia kwa Ahlul Bayt pekee.
Salman, Zubayr na baadhi ya Ansar walitaka kuweka kiapo cha uaminifu kwa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) baada ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake). Kwa hiyo, baada ya kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr kufanyika, Salman aliwaambia Masahaba: “Mmefikia jambo la kheri na maslahi, yaani ukhalifa, lakini mmekosea chemchemi na mahali pake pa asili!”
Katika riwaya nyingine, imepokewa kwamba Salman alisema: “Mmemchagua mkubwa na mwenye umri zaidi miongoni mwenu, lakini mmekosea kuhusu Ahlul Bayt wa Manabii. Jueni kwamba lau mngeweka nafasi hiyo ya ukhalifa miongoni mwao, kamwe watu wawili kati yenu wasingetofautiana, na mngeipata kwa urahisi na utulivu.” [3]
Mwiba Jichoni na Mfupa Kooni
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), katika mazungumzo na Ibn Abbas, alielezea machungu ya kipindi cha baada ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), sababu ya kunyamaza kwake, na baadaye kukubali jukumu la utawala.
Zurara, mmoja wa Masahaba wa Ahlul Bayt, anapokea kutoka kwa Imam Baqir (amani iwe juu yake) kwamba Ibn Abbas alisema: “Siku moja nilizungumzia suala la ukhalifa mbele ya Amirul Muuminiin Imam Ali bin Abi Talib (amani iwe juu yake).
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), akiwa na moyo ulioungua kwa huzuni, alizungumza kuhusu kipindi ambacho alivumilia kwa uchungu ili urithi wa Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) usiporomoke katikati ya tamaa za watu. Bwana wa Wachamungu alisema: Wallahi, mwana wa Abu Quhafa, Abu Bakr, alijivika vazi la ukhalifa huku akijua vizuri kwamba nafasi yangu katika utawala ilikuwa kama mhimili wa jiwe la kusagia. Mimi, ambaye ni kama mlima mrefu, wakati huo nilibaki mbele ya chaguo mbili ngumu: ama nisimame nikiwa na mkono uliovunjika, yaani bila msaidizi, au nivumilie mazingira ya giza na misukosuko ambamo watoto wangezeeka na watu wazima wangekufa. Nikaona ni busara kuvumilia. Basi, nikiwa na mwiba jichoni na mfupa kooni, nilishuhudia urithi wa Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) ukiporwa.
Mpaka yeye, Abu Bakr, alipofariki na kukabidhi ukhalifa kwa Umar; ajabu iliyoje! Abu Bakr, wakati wa uhai wake, mara kwa mara alitamani kujiuzulu, lakini kwa kipindi cha baada ya kifo chake akamkabidhi mwingine; kana kwamba wawili hawa walikuwa wamegawana matiti ya ngamia. Wallahi, aliingiza jambo hili katika njia ngumu na isiyo sawa, ambapo mwendo wake ulisababisha kuteleza, majeraha na kuomba radhi daima. Mwenye utawala alikuwa kama mpanda farasi wa farasi mkaidi; akivuta hatamu kwa nguvu, pua ya mnyama hupasuka, na akiiachia, humtupa mpandaji chini. Wallahi, watu katika kipindi hicho walipatwa na ukaidi, kutokuwa na uthabiti na kujitenga na haki.
Kisha Umar pia akafariki na akaweka ukhalifa katika shura ya watu sita, huku akidhani kwamba mimi ni sawa na wengine! Ewe Mwenyezi Mungu, ninakuomba msaada kuhusu shura hii! Wewe unajua ni lini nilikuwa nikitiliwa shaka kwa kulinganishwa na wale wawili wa kwanza, hata sasa niwekwe katika safu moja na hawa? Hata hivyo, niliendelea pamoja nao ili machungu ya wakati yapite. Kisha mmoja wao akageuka kwa sababu ya chuki aliyokuwa nayo dhidi yangu, na mwingine akamsikiliza mkwe wake, pamoja na mambo mengine [ambayo sipendi kuyasema], mpaka zamu ikamfikia mtu wa tatu ambaye alikuwa amekuwa mzito na mzembe kutokana na ulafi na kuipenda dunia; yeye pamoja na familia yake wakameza Bayt al-Mal kama wanyama wanavyokula majani ya masika, mpaka hatimaye matendo yake yakasababisha kuuwawa kwake.”
Shura na Ufisadi wa Warithi
Baada ya miaka ya subira na uvumilivu, ikafika wakati wa kukabiliana na misukosuko iliyotokana na kupatikana kwa madaraka; mahali ambapo Bwana wa Wachamungu alisimama katika chaguo nyeti kati ya ahadi ya Mwenyezi Mungu kwa wenye elimu na uduni wa dunia mbele ya haki.
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) akaendelea kumwambia ibn abbas: “Baada ya hapo, watu walinimiminikia kama manyoya ya shingo ya fisi na wakasisitiza kuniwekea kiapo cha uaminifu, lakini nilikataa. Kisha wakasongamana kwa kiasi ambacho Imam Hassan na Imam Hussein (amani iwe juu yao) walikanyagwa chini ya miguu na joho langu likachanika pande zote mbili. Nilipochukua hatamu za mambo, kundi moja likavunja ahadi, kundi jingine likatoka katika dini na kundi jingine likafanya dhuluma. Kana kwamba hawakuwa wamesikia kauli ya Mwenyezi Mungu inayosema: Nyumba ile ya Akhera tunawawekea wale ambao hawataki kujikweza katika ardhi wala kufanya ufisadi, na mwisho mwema ni wa wenye kumcha Mwenyezi Mungu. (Sura al-Qasas, Aya ya 83). Kwa nini? Wallahi, walikuwa wameisikia, lakini dunia yao ilikuwa imewadanganya, ikawavutia na wakapenda mapambo yake.
Naapa kwa Yule aliyepasua punje na kuwaumba viumbe hai, lau si kuwepo kwa wasaidizi na kukamilika kwa hoja, na lau si ahadi ambayo Mwenyezi Mungu amechukua kutoka kwa wenye elimu kwamba wasinyamaze mbele ya kushiba kupita kiasi kwa madhalimu na njaa ya waliodhulumiwa, ningetupa hatamu za ngamia wa utawala juu ya mgongo wake na kuiacha iende yenyewe. Hapo wangeona kwamba dunia yao hii isiyodumu, mbele yangu, haina thamani kuliko chafya ya mwana-mbuzi.”
Ibn Abbas anasema: “Wakati huo, barua kutoka kwa watu wa Iraq ilimfikia Imam na maneno yake yakakatika. Nilijuta sana kwa kutoweza kusikia mwendelezo wa maneno yake. Alipomaliza kusoma barua, nikasema: ‘Ewe Amirul Muuminiin! Laiti ungeendelea na maneno yako.’ Akasema: ‘Haiwezekani, ewe mwana wa Abbas! Huu ulikuwa moto wa ndani uliowaka na kisha ukatulia.’” [4]
Kukiri Ubora wa Bwana wa Wachamungu
Umar, katika mazungumzo ya wazi na Ibn Abbas, anakiri kwamba Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alikuwa ndiye mwenye kustahiki zaidi ukhalifa, lakini hofu mbili zilisababisha aondolewe.
Ibn Abbas anasimulia: “Siku moja Umar aliniambia: Jueni; Wallahi, baada ya shahada ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), hakuna yeyote aliyekuwa anastahiki zaidi ukhalifa na uongozi kuliko mwenzako, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake). Lakini tulikuwa tunamhofia kwa mambo mawili.”
Nikasema: “Mambo hayo mawili yalikuwa yapi?”
Akasema: “Tulihofia umri wake mdogo na mapenzi pamoja na uangalifu mkubwa aliokuwa nao kwa Bani Abdul Muttalib.” [5]
Vyanzo
[1] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 24, ukurasa wa 230.
[2] Ithbat al-Hudat, Juzuu ya 1, ukurasa wa 354.
[3] al-Saqifa wa Fadak, ukurasa wa 104.
[4] Nahj al-Balagha, Khutba ya 3 (al-Shaqshaqiyya); Amali al-Tusi, Juzuu ya 1, ukurasa wa 372.
[5] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 28, ukurasa wa 315.
