Vita vya Swiffin havikuwa mapambano ya kijeshi pekee, bali pia vilikuwa hatua muhimu katika historia ya Uislamu. Muawiya, aliyekuwa akitawala Sham, alikataa kuweka kiapo cha uaminifu kwa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), na kwa kisingizio cha kulipiza kisasi cha damu ya Uthman, akaandaa jeshi la kupambana na Imam.
Kwa upande mwingine, vita hivyo vilisisitiza nafasi ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) kama mtawala mwadilifu na mtetezi wa haki, na vikadhihirisha nafasi yake katika kulinda umoja wa Kiislamu.
Wito wa Kuweka Kiapo cha Uaminifu
Ili kuzuia vita na umwagaji damu, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) aliamua kumwandikia Muawiya barua na kumwita aweke kiapo cha uaminifu na kutii. Barua hiyo ilipelekwa Sham na Jarir bin Abdullah, mmoja wa Masahaba mashuhuri.
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alimwandikia Jarir:
“Baada ya barua yangu kukufikia, mlazimishe Muawiya achague kati ya njia mbili: ‘vita vya fedheha’ au ‘amani yenye kuridhisha.’ Akichagua vita, mtangazie kwamba nimejitenga naye; na akitaka amani, chukua kiapo chake cha uaminifu.”
Barua hiyo ilipomfikia Jarir, alimpelekea Muawiya na kumsomea. Kisha akasema:
“Ewe Muawiya! Moyo hautiwi muhuri isipokuwa kwa sababu ya dhambi, wala haufunguliwi isipokuwa kwa toba. Ninafikiri moyo wako umetiwa muhuri kwa dhambi. Ninakuona umesimama kati ya haki na batili, kana kwamba unasubiri hatua ya wengine.”
Muawiya akajibu:
“Kwa mapenzi ya Mwenyezi Mungu, nitakupa jibu la wazi katika nafasi ya kwanza.” [1]
Mwitikio wa Muawiya na Jibu la Bwana wa Wachamungu
Jarir bin Abdullah alimfikishia Muawiya barua ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), lakini badala ya kukubali wito wa kuweka kiapo cha uaminifu, Muawiya alikataa kumtii Bwana wa Wachamungu kwa kisingizio cha kulipiza kisasi cha damu ya Uthman.
Katika kujibu barua ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), Muawiya alimwambia Jarir:
“Mwandikie mwenzako, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), na umwombe anikabidhi Sham na Misri pamoja na mapato yake. Pia ahakikishe kwamba baada ya kifo chake sitafungwa na kiapo chochote cha uaminifu. Hapo ndipo nitakapoweka kiapo cha uaminifu kwake na kuukubali Ukhalifa wake.”
Jarir akasema:
“Andika unachotaka; nami nitaandika pamoja nawe.”
Basi Muawiya akamwandikia Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake).
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alimjibu Jarir:
“Muawiya anataka asifungwe na kiapo chochote cha uaminifu wala asifuate amri yangu. Pia anataka kukudanganya ili awavute watu wa Sham upande wake. Mughira bin Shu’ba alinipendekezea mjini Madina nimteue Muawiya kuwa gavana wa Sham, lakini nilikataa, kwa sababu Mwenyezi Mungu hataki kuniona nikiwa msaidizi wa wapotoshaji. Muawiya akiweka kiapo cha uaminifu, ni vyema; asipofanya hivyo, rudi.”
Barua ya Muawiya ikasambaa miongoni mwa Waarabu. [2]
Jibu Madhubuti kwa Madai ya Muawiya
Muawiya alipokwisha kuchukua viapo vya uaminifu kutoka kwa watu wa Sham, aliandika barua ya kutangaza vita na kumwambia Jarir, mjumbe wa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake):
“Rudi kwa mwenzako, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake).”
Amirul Muuminiin akaandika katika jibu lake:
“Kutoka kwa Ali kwenda kwa Muawiya bin Sakhr. Nimepokea barua kutoka kwa mtu asiye na uoni wa ndani wa kumuongoza wala kiongozi wa kumwonyesha njia. Matamanio yake yamemwita, naye ameitikia mwito wa nafsi yake; hivyo upotovu umeshika hatamu zake, naye ameufuata.
Umedhani kwamba kuninasibishia kosa katika suala la Uthman kumebatilisha kiapo changu cha uaminifu juu yako. Naapa kwa uhai wangu, mimi nilikuwa mmoja tu wa Muhajirina. Kama walivyoingia katika Uislamu, nami niliingia; na kama walivyosimama kwa ajili ya Uislamu, nami nilisimama. Mwenyezi Mungu hakuwa wa kuwaunganisha katika batili wala kuzifanya nyoyo zao kuwa vipofu. Sikuamuru kuuawa kwake ili nibebe dhambi ya kutoa amri hiyo, wala sikumuua ili nilazimike kulipiziwa kisasi.
Kuhusu kauli yako kwamba: ‘Sasa watu wa Sham ndio watawala wa watu wa Hijaz,’ nionyeshe mtu kutoka Quraish wa Sham anayekubalika katika Shura au anayestahili Ukhalifa. Ukidai hivyo, Muhajirina na Ansar watakupinga, isipokuwa ukionyesha mtu kutoka Quraish wa Hijaz anayestahili kutawala.
Na kuhusu ulivyoandika: ‘Tukabidhi wauwaji wa Uthman,’ una uhusiano gani na Uthman? Wewe ni mtu kutoka Bani Umayya, na wana wa Uthman ndio wanaostahili zaidi kudai haki na kulipiza kisasi kwa ajili yake. Na ikiwa unadhani wewe una haki zaidi na nguvu zaidi kuliko wao katika kudai damu ya baba yao, basi kwanza nitii. Kisha walete watu hao, yaani wauaji wa Uthman, wahukumiwe mbele yangu na uwasilishe madai yako, ili nikulazimishe wewe na wao kufuata njia ya haki.
Kuhusu kutofautisha kwako kati ya Sham na Basra, na kati yako na Talha pamoja na Zubair, ukweli ni mmoja katika yote hayo. Kiapo cha uaminifu kwangu kilikuwa cha jumla na kilihusisha wote, wala hakina nafasi ya kufanyiwa marejeo mapya, na haki ya kuchagua haiwezi kurejeshwa ndani yake.
Kuhusu kujifanya kwako kuwa unamhurumia Uthman na kunituhumu kuwa nilihusika katika jambo lake, hukusema hayo kwa msingi wa ukweli ulio wazi wala elimu ya yakini.
Na kuhusu kukiri kwako ubora wangu katika Uislamu, undugu wangu na Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake), na heshima yangu miongoni mwa Quraish, naapa kwa uhai wangu, lau ungeweza kuyakanusha hayo, bila shaka ungekataa pia.” [3]
Mzozo kati ya Ashtar na Jarir
Baada ya watu kumkosoa Jarir, Ashtar alikwenda kwa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) na kudai kwamba kama angepewa jukumu hilo, angeweza kumrudisha Muawiya katika njia iliyo sawa. Jarir, kwa kuonyesha hatari kwa maisha yake na uwezekano wa kutuhumiwa, alizuia hatua hiyo. Lakini mwishowe Ashtar alimshutumu Jarir kwa kusababisha mgawanyiko na kuvuruga mpangilio wa wafuasi. [4]
Barua Ambayo Muawiya Aliogopa Isomwe!
Katika barua aliyomwandikia Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), Muawiya alitaja nafasi za kifahari za baba yake katika zama za Ujahilia, na akaziona nafasi zake mwenyewe kama mtawala wa Kiislamu, jamaa wa Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake), na mwandishi wa wahyi kuwa dalili ya fadhila zake.
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) akaandika:
“Je, mwana wa mla ini anazidhulumu fadhila zangu? Ewe kijana, andika: Muhammad (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake), Mtume, ni ndugu yangu na ndugu yangu kwa ndoa. Nilishatangulia kuliko nyinyi katika njia ya Uislamu nikiwa kijana, na hata kabla ya hapo, nikiwa tumboni mwa mama yangu, nilikiri Utume wake. Nilikuwa nikiswali nikiwa mtoto mdogo kabla ya kufikia umri wa kubalehe. Ole, ole, ole kwa yule ambaye kesho atasimama mbele ya Mwenyezi Mungu huku akiwa amebeba dhuluma aliyofanya dhidi yangu!”
Baada ya hapo, Muawiya akasema:
“Ficheni barua hii ili watu wa Sham wasiione, wasije wakavutiwa na mwana wa Abu Talib.” [5]
Muamala wa Muawiya na Amr bin Aas
Muawiya alimwomba Amr bin Aas aingie vitani dhidi ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), akidai sababu kama kupinga amri ya Mwenyezi Mungu, kusababisha mgawanyiko, kumuua khalifa, kuanzisha fitna na kuvunja uhusiano.
Amr akauliza:
“Dhidi ya nani?”
Aliposikia kwamba ni dhidi ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), alisisitiza ubora wa Bwana wa Wachamungu katika Hijra, kutangulia katika Uislamu, ukaribu wake na Mtume, elimu, fiqhi na nafasi ya Mwenyezi Mungu. Kisha akauliza angepewa nini ikiwa angeungana na Muawiya.
Muawiya akamuahidi utawala wa Misri, na Amr akaudai kuwa fungu lake. Muawiya akasita kuhusu pendekezo hilo. [6]
Ukosoaji wa Bwana wa Wachamungu dhidi ya Muungano Muovu
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alisema katika hotuba moja kuhusu makubaliano kati ya Amr bin Aas na Muawiya:
“Amr bin Aas hakuweka kiapo cha uaminifu kwa Muawiya isipokuwa baada ya kuweka sharti la kulipwa thamani kubwa kwa kiapo hicho. Basi mkono wa anayeweka kiapo hicho ukose baraka, na amana ya mnunuzi idhalilike. Sasa kwa kuwa moto wa vita hivi umewaka na miali yake imepaa, jiandaeni na tayarisheni vifaa vya vita. Katika njia hii, ihifadhini subira hai ndani ya nyoyo zenu, kwa sababu subira na uthabiti ndiyo njia iliyo karibu zaidi na ushindi.” [7]
Kisingizio cha Muawiya cha Kuanzisha Vita
Kabla ya kuelekea Swiffin, Muawiya aliwaandikia watu wa Makka na Madina akiwaita walipize kisasi cha damu ya Uthman.
Katika jibu lake kwa Muawiya na Amr bin Aas, Abdullah bin Umar aliandika:
“Mmekosea njia. Wewe, Muawiya, ni mtu aliyeachiliwa na Mtume, na wewe, Amr, ni mtu anayeshukiwa. Tuacheni, kwa sababu hamna msaidizi wala walii kwetu.”
Sa’d bin Abi Waqqas naye alijibu kwamba watu wote waliokuwamo katika Shura ya Umar walikuwa miongoni mwa wale ambao Ukhalifa ulikuwa halali kwao, na hakuna aliyekuwa bora kuliko mwingine isipokuwa kwa ijmai. Lakini Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alikuwa na fadhila zote walizokuwa nazo, ilhali wao hawakuwa na kile alichokuwa nacho.
Kisha akaongeza kwamba lau Talha na Zubair wangebaki majumbani mwao, ingekuwa bora kwao. [8]
Kutolewa kwa Hukumu ya Jihadi
Kabla ya kuondoka Kufa kuelekea Swiffin, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alisema katika hotuba:
“Ni jambo la kushangaza kuhusu Muawiya mwana wa Abu Sufyan anayenipinga katika suala la Ukhalifa na kukana uimamu wangu. Anadhani kwamba anastahili zaidi kuliko mimi, ilhali kwa fikra hii ya batili amemkosea adabu Mwenyezi Mungu na Mtume Wake. Hana haki wala hoja, wala Muhajirina hawakuweka kiapo cha uaminifu kwake, wala Ansar na Waislamu wengine hawakumtii.
Enyi Muhajirina, enyi Ansar, na enyi mnaosikia maneno yangu! Je, hamkuona kuwa ni wajibu wenu kunitii? Je, hamkuweka kiapo cha uaminifu kwangu kwa hiari na ridhaa kamili, nami nikachukua ahadi kutoka kwenu kwamba mtakubali maneno yangu? Je, siku hiyo kiapo chenu cha uaminifu kwangu hakikuwa imara zaidi kuliko viapo vya Abu Bakr na Umar? Basi kwa nini hawakuvunja viapo vya makhalifa waliotangulia, lakini wakavunja ahadi yangu na hawakuitimiza?
Je, si wajibu wangu kuwapa nasaha na kusisitiza utekelezaji wa wajibu? Je, hamjui kwamba kiapo cha uaminifu kwangu ni wajibu juu yenu, mkiwa mbele yangu au mkiwa mbali nami?
Muawiya na wafuasi wake wamevunja vipi ahadi yangu, ilhali mimi, kwa sababu ya undugu wangu, ukaribu wangu na historia yangu ya imani mbele ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake), ninastahili Ukhalifa kuliko mtu yeyote? Je, mmeyasahau maneno ya Mtume wa Mwenyezi Mungu siku ya Ghadir? Je, mmemsahau aliposema kuhusu Wilaya na mapenzi yangu?
Basi mcheni Mwenyezi Mungu na jiandaeni kwa Jihadi dhidi ya Muawiya, ambaye amevunja kiapo chake kwangu na kuwatoa wafuasi wake katika utiifu wangu.” [9]
Sababu ya Bwana wa Wachamungu Kuchelewesha Kuanzisha Vita
Wafuasi wake walipomlalamikia kwa nini haanzi vita, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alisema:
“Kuhusu mnachosema kwamba ucheleweshaji huu wote umetokana na kuogopa kifo, naapa kwa Mwenyezi Mungu, kwangu ni sawa nikienda kuikabili mauti au mauti ikija kunikabili.
Na kuhusu mnachosema kwamba nina shaka juu ya watu wa Sham, naapa kwa Mwenyezi Mungu, sijawahi kuchelewesha vita isipokuwa kwa matumaini kwamba kundi miongoni mwao litaungana nami, likaongozwa kupitia kwangu na kupata mwanga kutoka katika nuru yangu. Hilo nalipenda zaidi kuliko kuwauwa wakiwa katika upotovu wao, ingawa mwishowe watarudi wakiwa wamebeba dhambi zao.” [10]
Jihadi ya Ufafanuzi dhidi ya Fitna ya Muawiya
Kupitia usimamizi makini wa mawasiliano na barua za hoja kwa Muawiya, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alikusudia kufafanua ukweli na kulinda utaratibu wa kisiasa katika Umma wa Kiislamu.
Sulaym, mmoja wa wafuasi waaminifu wa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), anasema:
“Wakati wa Vita vya Swiffin, Muawiya alifikisha ujumbe wake kwa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) kupitia Abu Darda na Abu Hurayra. Baada ya kusikia ujumbe na kuisoma barua, Imam alimwandikia Muawiya jibu refu na la kina.”
Bwana wa Wachamungu alisema:
“Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake) aliniteua huko Ghadir Khumm na kusema:
‘Mwenyezi Mungu amenikabidhi ujumbe ambao umenibana kifuani, kwa sababu ninadhani watu watanikanusha. Lakini Mwenyezi Mungu amenionya kwamba nisipoufikisha, nitaadhibiwa. Ewe Ali, simama!’
Kisha akatoa mwito wa Swalah ya jamaa na akaswali Swalah ya Adhuhuri pamoja na watu. Baada ya hapo akasema:
‘Enyi watu! Mwenyezi Mungu ndiye Mwenye mamlaka juu yangu, nami nina mamlaka juu ya waumini, na mamlaka yangu juu yao ni kubwa zaidi kuliko mamlaka yao juu ya nafsi zao. Jueni kwamba yeyote ambaye mimi nina mamlaka juu yake, Ali pia ana mamlaka juu yake. Ewe Mola! Mpende anayempenda, mfanyie uadui anayemfanyia uadui, msaidie anayemsaidia, na mdhalilishe anayemdhalilisha.’
Salman al faarisi akasimama na kusema:
‘Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu! Wilaya yake ikoje?’
Mtume akasema:
‘Wilaya yake ni kama Wilaya yangu. Yeyote ambaye mimi ninastahili zaidi juu yake kuliko nafsi yake mwenyewe, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) pia anastahili zaidi juu yake.’
Kisha Mwenyezi Mungu Mtukufu akateremsha aya hii:
«اليَومَ أكمَلتُ لَكُم دينَكُم و أتمَمتُ عَلَيكُم نِعمَتي و رَضيتُ لَكُمُ الإسلامَ ديناً»
‘Leo nimewakamilishieni dini yenu, nimewatimizieni neema Yangu na nimewaridhia Uislamu kuwa dini yenu.’
Salman al faarisi akauliza:
‘Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu! Je, aya hizi ziliteremshwa kuhusu Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) pekee?’
Mtume wa Mwisho (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake) akasema:
‘Ziliteremshwa kuhusu yeye na warithi wake hadi Siku ya Kiyama.’
Kisha akasema:
‘Ewe Salman! Wewe na wale waliokuwapo pamoja nawe katika mkutano huu muwe mashahidi, na mpeleke habari hii kwa wale wasiokuwapo.’
Salman akasema:
‘Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu! Tuelezee wao ni nani.’
Mtume wa Mwisho (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake) akasema:
‘Ali ni ndugu yangu, waziri wangu, wasii wangu, mrithi wangu, khalifa wangu katika Umma, na mwenye mamlaka juu ya kila muumini baada yangu. Baada yake watakuja Maimamu kumi na moja kutoka katika kizazi chake: wa kwanza Hassan, kisha Hussein, na baada yake tisa kutoka katika kizazi cha Hussein, mmoja baada ya mwingine. Wao wako pamoja na Qurani, na Qurani iko pamoja nao. Hawatatengana mpaka watakapofika kwangu katika Hodhi ya Kawthar.’” [11]
Mkakati wa Udanganyifu wa Amr bin Aas
Muawiya aliposikia kwamba jeshi la Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) lilikuwa likisonga mbele, aliogopa kushindwa na akashauriana na Amr bin Aas.
Baada ya kuchambua tofauti kati ya asili ya vita vya Ali na vile vya Muawiya, Amr alipendekeza kutumia hila ya “kuwaita watu katika Qurani” ili kuzuia kushindwa. Alipendekeza misahafu iwekwe juu ya mikuki ili kusababisha mchafuko na mgawanyiko ndani ya jeshi la Amirul Muuminiin, kiasi kwamba hata kama mwito huo ungekubaliwa, utaratibu wao ungevurugika. [12]
Njama ya Jeshi la Sham
Tamim bin Hudhaym anasimulia kwamba alfajiri, jeshi la Sham lilikuwa limetundika misahafu juu ya mikuki. Miongoni mwao, msahafu mkubwa zaidi uliwekwa juu ya mikuki mitatu na kubebwa na watu kumi. [13]
Jibu kwa Hila ya Muawiya
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alimwandikia Muawiya:
“Yanayonifikia kutoka kwako yanashangaza! Ninajua vizuri njia yako itaishia wapi na mwisho wako utakuwa nini. Nisipojiharakisha dhidi yako, si kwa sababu ya udhaifu, bali kwa sababu ya wakati ninaouamini na ambao wewe huukubali. Ni kana kwamba ninakuona ukilia kwa ukali wa vita, na wafuasi wako, kwa kuogopa upanga, wananiita nikubali Kitabu ambacho wao wenyewe hawakiamini na wanakikanusha.” [14]
Kuwalaumu Wafuasi Waliodanganywa
Wafuasi wake waliporudi kutoka vitani huko Swiffin baada ya hila ya Muawiya ya kuinua misahafu, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alisema:
“Kwa kweli mmefanya jambo lililozidhoofisha nguzo za Uislamu, likaangusha heshima yake na kuwafanya kuwa dhaifu na wanyonge.
Mlikuwa na ushindi, na adui alikuwa akiogopa kuangamia. Wakati huohuo, mauaji yake yalikuwa yamemlemea na alikuwa ameonja maumivu ya majeraha. Ndipo akainua misahafu na kuwaita katika yaliyomo humo, ili awazuie dhidi yake, asitishe vita kati yenu na awavizie kwa hila na udanganyifu mpaka awaangamize.
Ikiwa mmekubaliana nao katika kile wanachopenda na kuwapa walichotaka, basi kwa hakika mmedanganywa. Naapa kwa Mwenyezi Mungu, sidhani kwamba baada ya hayo mtanifuata tena katika njia ya uongofu na haki, wala mtaweza kutambua uamuzi sahihi.” [15]
Kutangaza Kutokuridhika na Tukio la Usuluhishi
Baada ya kuandikwa kwa mkataba wa amani na usuluhishi, wakati watu wa Iraq walipomlaumu, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alisema:
“Naapa kwa Mwenyezi Mungu, sikuwa nimeridhika na jambo hili, wala sikupenda nyinyi mridhike nalo. Lakini kwa kuwa hamkukubali chochote isipokuwa kuliridhia, nami nikaridhia. Na baada ya kuridhia, hairuhusiwi kurudi nyuma, kwa sababu baada ya kukiri, kubadilisha uamuzi hakuruhusiwi; isipokuwa kama kwa kuvunja ahadi mtu ataasi amri ya Mwenyezi Mungu na kwa kufungua fundo la mkataba akakiuka Kitabu Chake. Katika hali hiyo, piganeni na wale wanaoacha amri ya Mwenyezi Mungu.
Kuhusu mlichosema juu ya Ashtar, kwamba alikaidi amri yangu na kunipinga kwa mkono wake katika kuandika barua, yeye si miongoni mwa kundi hilo la waasi, wala simhofii katika jambo hilo.
Laiti kungekuwa na watu wawili kama yeye miongoni mwenu; bali laiti hata mmoja kama yeye angekuwapo, akauona msimamo wa adui yenu kama anavyouona yeye. Hapo gharama ya shughuli zenu juu yangu ingepungua, na ningetarajia baadhi ya upotovu wenu ungenyooka.
Niliwakataza msifanye mlilofanya, lakini mkaniasi. Basi mimi na nyinyi tumekuwa kama maneno ya yule mtu wa Hawazin aliyesema:
‘Je, mimi si mtu wa kabila la Ghaziyya? Wakipotea, nami napotea; na Ghaziyya wakiongozwa, nami naongozwa.’” [16]
Vyanzo
[1] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 378.
[2] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 378.
[3] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 379.
[4] Waq’at Swiffin, Juzuu ya 1, ukurasa wa 59.
[5] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 33, ukurasa wa 132.
[6] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 373.
[7] Nahjul Balagha, Hotuba ya 26.
[8] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 382.
[9] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 388.
[10] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 556.
[11] Kitab Sulaym bin Qays, ukurasa wa 142.
[12] Kitab Sulaym bin Qays al-Hilali, ukurasa wa 177.
[13] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 529.
[14] Bihar al-Anwar, Juzuu ya 33, ukurasa wa 124.
[15] Al-Kamil fi al-Tarikh, Juzuu ya 3, ukurasa wa 322; Al-Irshad, Juzuu ya 1, ukurasa wa 268.
[16] Al-Irshad, Juzuu ya 1, ukurasa wa 269.
