Kuwa mkwewe Mtume (S.A.W.W), mwenye huruma, mwaminifu, mnyenyekevu na mwenye kujiweka chini, yalikuwa ni tone tu katika bahari isiyo na mwisho ya sifa za utu za Amirul Mu’minin (A.S) ambazo alipambwa nazo.
Katika sehemu hii ya wasifu wa Amirul Mu’minin (A.S), itafanyika juhudi za kushughulikia sifa muhimu na mashuhuri zaidi za kimaadili.
1- Mkwewe Mtume (S.A.W.W)
Amirul Mu’minin (A.S) ni mkwe wa mbora wa mitume na mwisho wa wajumbe, Muhammad Mustafa (S.A.W.W); kwani Mwenyezi Mungu Mtukufu alimfunga ndoa yake mbinguni na mwana wa kike mbora wa wanawake wa walimwengu wote, Hazrat Fatima (A.S).
Katika riwaya kutoka kwa “Khabbab bin Al-Aratt” imetajwa: “Mwenyezi Mungu Mtukufu alimfunulia Jibril akisema, fungisha ndoa ya nuru na nuru, na Mungu alikuwa Walii (msimamizi), Jibril mtoa hotuba, Mikail mtangazaji, Israfil mwalishi (mwalikaji), Izrail mtoa zawadi, na malaika wa mbinguni na ardhini walikuwa mashahidi.
Kisha akataja mti wa Tuba (mti unaoashiria utoharifu na usafi) ili ugawanye vito vyake kwa malaika, nao ukatawanyika, lulu nyeupe au kito kile kile cha dũr cha Najaf, yakuti nyekundu, zabarjadi ya kijani na lulu mbichi zikaangushwa kwao, na mahurulaini (wanawake wa peponi) wakaamriwa kuzikusanya.”[1]
2- Kisa cha Hadithi ya Saddul Abwab (Kufunga Milango)
Moja ya sifa muhimu za Amirul Mu’minin (A.S) ilikuwa kwamba milango ya nyumba ya Hazrat ilikuwa wazi daima, kiasi kwamba hata milango yote ilipofungwa kuelekea Msikiti wa Mtume (S.A.W.W), mlango wa nyumba ya Amirul Mu’minin (A.S) ulibaki wazi.
Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.W) alitoa hotuba na baada ya kumhimidi na kumtukuza Mungu akasema: “Ama baad, milango yote inayofunguka kuelekea msikitini (Msikiti wa Mtume) ifungeni isipokuwa mlango wa nyumba ya Ali (A.S), baadhi ya watu walilalamika, Mtume wa Mungu akasema: Naapa kwa Mungu kwamba mimi sikufunga kitu wala kukifungua, bali kila kitu kilikuwa ni amri ya Mungu nami nimeitii.”[2]
3- Kuangalia Uso wa Amirul Mu’minin (A.S)
“Hammam bin Munabbih” amepokea kutoka kwa “Hujr”: “Nilikuja Makka wakati ‘Abu Zar Jundub bin Junadah’ alipokuwa huko. Umar bin Al-Khattab naye alikuwa ameenda hija mwaka huo pamoja na kundi la Muhajiri na Ansar, ambapo Ali bin Abi Talib (A.S) pia alikuwa miongoni mwao.
Nilipokuwa nimeketi na Abu Zar katika Msikiti Mtakatifu, Ali (A.S) alipita karibu yetu na kusimama kuswali. Abu Zar alimkazia macho Ali (A.S).
Nikasema: Rehema ya Mungu iwe juu yako ewe Abu Zar, unamwangalia Ali (A.S) na wala humuondolei macho?
Abu Zar akasema: Ninafanya hivyo, kwa sababu nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.W) akisema: Kuangalia uso wa Ali (A.S) ni ibada.”[3]
4- Mapenzi kwa Amirul Mu’minin (A.S)
Mapenzi kwa Amirul Mu’minin (A.S) ni alama ya imani na uadui naye ni alama ya unafiki. Katika zama za Mtume (S.A.W.W), wanafiki walikuwa hawajulikani isipokuwa kwa uadui wao kwa Amirul Mu’minin (A.S).
Katika riwaya kutoka kwa Mtume (S.A.W.W) imetajwa: “Ewe Ali, kukupenda wewe kunatokana na ucha Mungu na imani, na kukuchukia wewe kunatokana na ukafiri na unafiki.”[4]
Pia imepokelewa kutoka kwa “Ummu Salama”: “Mtume (S.A.W.W) alikuwa akimwambia Amirul Mu’minin (A.S) kwamba: Mnafiki hatakupenda kamwe, na muumini hatakuchukia kamwe.”[5]
5- Kujikana Nafsi na Kujiweka Chini
Amirul Mu’minin (A.S) hakuwa akizuia furaha na starehe za wengine, ingawa yeye mwenyewe alikuwa akijitenga nazo. Daima alikuwa akiwatanguliza wengine kuliko nafsi yake.
Imamu al-Baqir (A.S) kuhusu sifa hii ya kimaadili ya Amirul Mu’minin (A.S) anasema: “Amirul Mu’minin Ali bin Abi Talib (A.S) alikuwa akiwapa watu mkate wa ngano na nyama ili wale, na yeye mwenyewe alikuwa akirejea nyumbani kwake na kula mkate wa shayiri na mafuta ya zaituni.”
Historia imepokea mifano mingi ya sifa hii ya Amirul Mu’minin (A.S):
– Amirul Mu’minin (A.S) anasema: “Ninaadabisha nafsi yangu kwa imani na ucha Mungu ili iwe salama katika siku ya hofu kubwa, yaani kiyama, na ibaki imara kwenye ukingo wa mashimo.
Kama ningetaka, ningeweza kupata asali safi, kiini cha ngano hii, na nguo za hariri, lakini wapi, matamanio ya nafsi yangu yanitawale, na pupa inilazimishe kuchagua chakula cha fadhila, ilihali labda katika eneo la Hijaz au Yamamah yupo mtu ambaye hana hata boflo moja la mkate na hajui kushiba ni nini, au nilale nikiwa nimeshiba ilihali pembeni mwangu kuna matumbo yenye njaa na ini zenye kuungua, au niwe kama ilivyosemwa:
Usipitishe kamwe usiku mmoja kwa kushiba sana
Ilihali pembeni mwako ini zinavuta pumzi ya huzuni
Hivi inafaa mimi kuridhika kuitwa Amirul Mu’minin, ilihali sishiriki nao katika shida za zama, au siwi mfano kwao katika machungu ya maisha.”
– Amirul Mu’minin (A.S) alienda kwenye soko la wauzaji nguo, akakutana na mtu mmoja mwenye umbo kubwa na kusema: “Fulani, je unazo kanzu mbili kwa thamani ya dirham tano?” Mtu yule alisimama na kusema: “Ndiyo, ewe Amirul Mu’minin (A.S).”
Mara tu Hazrat alipoona mtu yule amemtambua, aliondoka hapo na kusimama mbele ya kijana mmoja na kusema: “Je unazo kanzu mbili kwa dirham tano?”
Kijana yule akasema: “Ndiyo, nina kanzu mbili ambazo moja ni rahisi kuliko nyingine, moja ni dirham tatu na nyingine dirham mbili.” Amirul Mu’minin (A.S) akasema: “Kanzu ya dirham tatu chukua wewe.”
Qambar alipoona hivyo, akasema: “Ewe Amirul Mu’minin (A.S), kanzu hii inakufaa wewe unayepanda mimbari na kuwahutubia watu.”
Amirul Mu’minin (A.S) akasema: “Ewe Qambar, wewe ni kijana mwenye matamanio makubwa na nguvu za ujana. Namuomba Mola wangu aniruzuku nguo iliyo bora zaidi kuliko hiyo uliyovaa.”[6]
6- Kulinda na Kuhifadhi Mali za Watu
Amirul Mu’minin (A.S) alikuwa mlinzi wa mali za Waislamu daima, alikuwa mwangalifu sana katika kuzitumia, na hakuwahi kuchukua kitu kwa ajili yake mwenyewe.
Wanahistoria wamepokea masimulizi mengi katika uwanja huu:
ـ “Harun bin Antarah” amepokea kutoka kwa baba yake: “Niliingia kwa Amirul Mu’minin (A.S) huko Khawarnaq, akiwa amevaa nguo ya sufu kuukuu sana ambayo haikuwa ikimlinda na baridi, nikasema: Ewe Amirul Mu’minin (A.S), Mwenyezi Mungu amewekea ninyi na familia yenu riziki katika mali hizi, kwa nini unajifanyia hivi nafsi yako?
Amirul Mu’minin (A.S) akasema: Naapa kwa Mungu, sichukui kitu chochote katika mali zenu kama riziki yangu binafsi, na nguo hii ya sufu ndiyo ninayoivaa wakati wa kutoka nyumbani au mjini.”
– Amirul Mu’minin (A.S) anasema: “Niliingia mjini kwenu nikiwa na nguo hizi zangu kuukuu, hivi ndivyo vifaa vyangu, na nitapoondoka mjini kwenu, sitaondoka na kitu chochote kilicho bora kuliko kile nilichokuja nacho, nikiondoka na kitu, basi fahamuni kwamba nimewahini.”[7]
ـ Wanahistoria wamepokea: “Amirul Mu’minin (A.S) wakati wa ukhalifa wake, hakuwa na hata dirham tatu za kununua nguo au kukidhi haja yake, lakini alikuwa akienda kwenye ghala la mali (Baitulmal) na kugawanya kila kilichokuwemo kwa watu, kisha anasimama kuswali na kusema: Sifa njema zote ni za Mungu aliyenitoa kama nilivyoingia.”[8]
7- Kulipa Wema kwa Ubaya
Ukubwa wa ustahimilivu na msamaha wa Amirul Mu’minin (A.S) ulifikia kiwango cha kwamba wakati Muawiya alipoenda kupigana na Hazrat na kuuteka mto Furati, alidhani kuwa ameshinda.
Wakati Amirul Mu’minin (A.S) alipokuja na askari wake na kuona askari wa Muawiya wameuteka mto Furati, aliwaomba wawaruhusu wautumie mto huo.
Askari wa Muawiya wakasema: “Naapa kwa Mungu, hatutawapa hata tone moja la maji hadi mfe kwa kiu, kama alivyokufa Ibn Affan.”
Amirul Mu’minin (A.S) alipoona hivyo, aliwaamuru askari wake kuuzingira mto Furati. Askari wa Hazrat walifanya hivyo na kuuzingira mto Furati, na masahaba wa Muawiya wakabaki bila maji katika jangwa lile kubwa.
Masahaba wa Amirul Mu’minin (A.S) wakasema: “Ewe Amirul Mu’minin (A.S), wanyime maji hayo na usiwape hata tone moja, wauwe kwa kiu na kwa upanga na uteke mto wote ili tusiwe na haja ya vita.”
Amirul Mu’minin (A.S) akasema: “Hapana, naapa kwa Mungu, sitawalipa kwa tabia zao. Wafungulieni sehemu ya mto huo, kwani makali ya upanga yanatutosha kuliko jambo hili.”[9]
8- Unyenyekevu na Kujiweka Chini
Unyenyekevu mbele ya masikini, wahitaji na wanyonge ulikuwa miongoni mwa sifa muhimu za kimaadili za Amirul Mu’minin (A.S), kifua chake cha mapenzi na wema kilikuwa wazi kwao daima, na katika jambo hili alikuwa akifanya kazi kama mtoto wa ami yake Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.W), ambapo alikuwa baba kwa waumini na kaka kwa masikini.
Maelezo ya Chini
[1] Manaqib Ali Abi Talib, Ibn Shahr Ashub: Jz 3, uk 124.
[2] Kanzul Ummal, Muttaqi Al-Hindi: Jz 11, uk 598.
[3] Al-Amali, Sheikh Al-Tusi: uk 455.
[4] Manaqib Ali Abi Talib, Ibn Shahr Ashub: Jz 3, uk 9.
[5] Kama ilivyo juu.
[6] Al-Garat, Ibrahim Al-Thaqafi: Jz 1, uk 106.
[7] Hilyatul Abrar ya Al-Bahrani: Jz 2, uk 246.
[8] Bihar al-Anwar, Allamah Majlisi: Jz 40, uk 325.
[9] Kama ilivyo juu.
