Mwishoni mwa mwezi wa Safar mwaka wa 11 Hijria, baada ya shahada ya Mtume Mtukufu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), Amirul Muuminiin Imam Ali (amani iwe juu yake) alikuwa karibu na mwili wake mtukufu. Wakati huo, katika sehemu iliyojulikana kama Saqifa ya Bani Saa’ida, kundi la Muhajirina lilikusanyika kwa lengo la kumchagua Abu Bakr, huku kundi la Ansari likikusanyika kwa lengo la kumuunga mkono Sa’d bin Ubada, ili kumkabidhi ukhalifa mtu waliyemtaka.
Katika mkusanyiko huo hakukuwa na mwakilishi yeyote kutoka Bani Hashim wala Ahlul Baiti. Kiapo hiki cha uaminifu kilikuwa kinyume na wasia wa Mtume wa Mwisho katika Ghadir Khum, na kilikuwa mwanzo wa mapinduzi na kunyang’anywa kwa ukhalifa wa Amirul Muuminiin Imam Ali (amani iwe juu yake), pamoja na kuwa upotovu na mpasuko mkubwa zaidi uliotokea baina ya Waislamu.
Maana ya Saqifa
Saqifa maana yake ni ukumbi wenye paa au kivuli, na ilikuwa karibu na Msikiti wa Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), na ilitumika kama sehemu ya mikusanyiko ya Ansari mjini Madina.
Mzozo kuhusu Ukhalifa
Abdul Rahman bin Abi Amra al-Ansari, mmoja wa Masahaba wa Mtume wa Uislamu, amesimulia mwanzo wa tukio la Saqifa na mijadala iliyotokea siku hiyo kati ya Ansari na Muhajirina kuhusu ukhalifa kwa namna hii:
“Baada ya shahada ya Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake), Ansari walikusanyika katika Saqifa ya Bani Saa’ida na kuamua kumpa Sa’d bin Ubada uongozi. Sa’d alikuwa mgonjwa na hakuweza kuzungumza kwa sauti kubwa, hivyo mmoja wa jamaa zake alikuwa akiyarudia maneno yake kwa waliokuwapo.
Baada ya kumhimidi na kumsifu Mwenyezi Mungu, Sa’d aliwaambia Ansari kwamba nyinyi mlikuwa watangulizi katika Uislamu na mna sifa ambazo wengine hawana. Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) aliwaita watu kwa karibu miaka kumi wamwabudu Mwenyezi Mungu na waache kuabudu masanamu, na waumini wachache tu walimsaidia, hadi hatimaye Mwenyezi Mungu akaleta ushindi wa dini Yake kwa msaada wenu. Mlijitahidi zaidi kuliko wengine katika kumlinda Mtume wa Mwisho na dini, hadi Waarabu wakaingia chini ya amri ya Mwenyezi Mungu kwa panga zenu. Sasa ni wajibu wenu kuchukua uongozi wa Umma!
Ansari walikubaliana na maneno yake na kusema kwamba maoni yako ni sahihi; uamuzi uko mikononi mwako kwa sababu una heshima miongoni mwetu. Baadhi yao wakasema: Iwapo Muhajirina wa Quraysh hawatakubali na wakasema kuwa sisi ni jamaa wa Mtume wa Mwenyezi Mungu, kwa nini mnatuingilia, basi tutapendekeza achaguliwe kiongozi mmoja kutoka kwenu na kiongozi mmoja kutoka kwetu, na hatutakubali chini ya hapo. Sa’d bin Ubada, baada ya kusikia pendekezo hili, alisema: Pendekezo hili ni ishara ya udhaifu wenu.
Umar alikwenda nyumbani kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu ili kumjulisha Abu Bakr. Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alikuwa akishughulika na taratibu za mazishi ya mwili wa Mtume wa Mwisho, Abu Bakr akatoka nje na Umar akasema: Kuna jambo limetokea ambalo lazima ujue.
Abu Bakr aliposikia kwamba Ansari walikusudia kumpa Sa’d bin Ubada ukhalifa, yeye pamoja na Abu Ubaida walikwenda Saqifa. Umar alitaka kuzungumza, lakini Abu Bakr akasema: Niruhusu nianze kuzungumza kwanza.
Abu Bakr alianza kwa kumsifu Mwenyezi Mungu na kusema: Mwenyezi Mungu alimtuma Muhammad (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) kuwa Mtume Wake ili kuwaongoza watu wamwabudu Yeye na waache miungu mingine waliyojitengenezea.
Kisha akasoma aya ya 18 ya Sura Yunus:
«وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ الله.»
“Na badala ya Mwenyezi Mungu wanaabudu vitu ambavyo haviwezi kuwadhuru wala kuwanufaisha, na wanasema: Hawa ndio waombezi wetu mbele ya Mwenyezi Mungu.”
Na akasoma aya ya 3 ya Sura: «ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللَّهِ زُلْفی.»
“Hatuwaabudu isipokuwa ili watukaribishe zaidi kwa Mwenyezi Mungu.”
Kisha Abu Bakr akaendelea kusema: Kuiacha dini ya mababu zao lilikuwa jambo gumu kwa Waarabu. Kwa hiyo Mwenyezi Mungu alichagua kundi la Muhajirina wa mwanzo ili wamsaidie Mtume wa Mwenyezi Mungu na wavumilie katika matatizo. Licha ya upinzani wa wote, hawakuogopa uchache wao wala upinzani wa watu wao, na wakawa watumishi wa kwanza wa Mwenyezi Mungu duniani. Watu hawa walikuwa jamaa wa Mtume wa Mwenyezi Mungu na walistahili ukhalifa.
Ansari pia waliingia uwanjani kwa ajili ya kuisaidia dini na Mtume wa Mwenyezi Mungu, na Mwenyezi Mungu aliwachagua.
Sisi tuwe viongozi na nyinyi muwe mawaziri; hatutawanyima mashauriano, na mambo hayatatekelezwa bila nyinyi.
Mundhir bin Habab akasimama na kusema: Enyi Ansari! Chukueni wenyewe hatamu za mambo yenu. Kisha akasimama na kuweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr. Baada ya kabila la Aslam kuweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr, mpango wa Sa’d bin Ubada ukashindwa. Umar alipowaona, akawa na uhakika wa ushindi.
Sa’d bin Ubada alipinga shinikizo la kuweka kiapo cha uaminifu na akatangaza kuwa atapigana hadi mwisho wa maisha yake na kamwe hataweka kiapo cha uaminifu. Bashir bin Sa’d alipendekeza aachwe kwa kuwa hakuwa tishio. Sa’d akajitenga na jamii hadi Abu Bakr alipofariki.”(1)
Kiapo cha Uaminifu cha Kulazimishwa
Baada ya mapinduzi ya baraza la Saqifa katika kunyang’anya ukhalifa, baadhi ya Masahaba walikataa kuweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr. Mmoja wao alikuwa Bara’ bin Azib, mmoja wa Masahaba mashuhuri wa Mtume wa Mwisho, ambaye hakukubali kuweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr.
Bara’ bin Azib amesimulia namna kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr kilivyokuwa kikichukuliwa:
“Siku zote nilikuwa na mapenzi kwa Bani Hashim. Mtume wa Uislamu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu zimshukie yeye na Aali zake) alipofariki, nilihofia Quraysh kuchukua mamlaka kutoka kwa Bani Hashim. Wasiwasi huu na huzuni iliyotokana na kufariki kwa Mtume ilinifanya nisitulie sana, kama ngamia jike aliyempoteza mwanawe. Nilikuwa nikienda mara kwa mara nyumbani kwa Bani Hashim, ambako walikuwa karibu na mwili wa Mtume. Wakati huohuo, nilikuwa nikifuatilia pia viongozi wa Quraysh, na nikaona Abu Bakr na Umar hawakuwa miongoni mwa watu. Ghafla nikasikia kwamba watu wamekusanyika katika Saqifa ya Bani Saa’ida na wameweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr. Kisha Abu Bakr, pamoja na Umar na wengine, wakatoka Saqifa. Walikuwa wamefunga mavazi yao ya Kiyemeni na walikuwa wakizunguka mitaani.
Kila walipomkuta mtu, walimkamata kwa nguvu, wakamleta mbele, wakauvuta mkono wake na kuuweka juu ya mkono wa Abu Bakr ili aweke kiapo cha uaminifu kwake, iwe ameridhia jambo hilo au amelikataa!”(2)
Saqifa kwa Mtazamo wa Ahlus-Sunna
Bukhari na Muslim, katika vitabu vyao vya Sahih ambavyo kwa mtazamo wa Ahlus-Sunna vinahesabiwa kuwa miongoni mwa vitabu vya Hadithi vyenye kuaminika zaidi, wamesimulia kuhusu tukio la Saqifa hivi: “Ansari walikusanyika katika Saqifa ya Bani Saa’ida ili kuweka kiapo cha uaminifu kwa Sa’d bin Ubada, lakini hawakuwajulisha Abu Bakr, Umar na Muhajirina wengine. Abu Bakr na Abu Ubaida waliposikia kuhusu mkusanyiko huo, walikwenda huko haraka. Abu Bakr aliwaambia Ansari kwamba anamkubali mmoja wa watu hawa wawili, yaani Umar au Abu Ubaida, kuwa kiongozi. Umar akajibu: Sitakutangulia wewe; kisha akaweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr. Baadaye baadhi ya Ansari pia wakaweka kiapo cha uaminifu kwake. Lakini Amirul Muuminiin Imam Ali (amani iwe juu yake) na Bani Hashim walikataa kuweka kiapo cha uaminifu kwake kwa muda wa miezi sita.”(3)
Vyanzo
(1). Bihar al-Anwar, Juzuu ya 28, ukurasa wa 330.
(2). Sharh Nahjul Balagha ya Ibn Abi al-Hadid, Juzuu ya 1, ukurasa wa 219 / Nathr al-Durr fi al-Muhadharat, Juzuu ya 1, ukurasa wa 277.
(3). Kashf al-Mahajja, Juzuu ya 1, ukurasa wa 132.
