Khuzayma bin Thabit al-Ansari alikuwa mmoja wa watu mashuhuri wa Ansar, miongoni mwa Masahaba wa Mtume wa Uislamu na mmoja wa wafuasi waaminifu wa Bwana wa Wachamungu. Alitoka katika kabila la Aws na alikuwa miongoni mwa watu wa kwanza wa Madina kusilimu. Pia alivunja masanamu ya ukoo wake, Bani Khatma. (1)
Hatimaye, tarehe tisa ya mwezi wa Swafar mwaka 37 Hijria, alipigana kwa ushujaa mkubwa akiwa pamoja na Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) katika Vita vya Swiffin na akauwawa shahidi.
Kutoweka Kiapo cha Uaminifu kwa Abu Bakr
Baada ya kufariki kwa Mtume wa Uislamu mwaka 11 Hijria, baraza la Saqifa liliundwa mjini Madina na Abu Bakr akachaguliwa kuwa khalifa. Uchaguzi huo ulikabiliwa na upinzani kutoka kwa baadhi ya Masahaba waliokataa kuweka kiapo cha uaminifu kwake.
Mmoja wao alikuwa Khuzayma bin Thabit, Sahaba mwaminifu wa Mtume wa Mwisho na mmoja wa wafuasi wa karibu wa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake). Khuzayma bin Thabit alikataa kuweka kiapo cha uaminifu kwa Abu Bakr kwa sababu ya kuamini kwake kwamba Bwana wa Wachamungu ndiye aliyekuwa na haki ya Ukhalifa. (2)
Ushahidi kuhusu Ghadir Khumm
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), akiwa katika Rahba ya Kufa, aliwataka watu watoe ushahidi kuhusu tukio la Ghadir Khumm. Katika tukio hilo, Khuzayma bin Thabit na Masahaba wengine kadhaa walitoa ushahidi kuhusu Wilaya ya Bwana wa Wachamungu.
Amirul Muuminiin Ali (amani iwe juu yake), akiwa katika eneo la Rahba, aliwaapisha watu na kusema: “Yeyote aliyesikia kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake) yale aliyoyasema siku ya Ghadir Khumm, asimame. Na asisimame isipokuwa yule aliyesikia moja kwa moja kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu.”
Wakati huo, watu zaidi ya kumi walisimama, na mmoja wao alikuwa Khuzayma bin Thabit. Wakasema: “Tunashuhudia kwamba tulimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake) akisema: Jueni kwamba Mwenyezi Mungu Mwenye Nguvu na Utukufu ndiye Walii na Msimamizi wangu, nami ni Walii na Msimamizi wa waumini. Jueni kwamba yeyote ambaye mimi ni Mawla wake, basi Ali ni Mawla wake. Ewe Mwenyezi Mungu! Mpende anayempenda, mfanyie uadui anayemfanyia uadui, mpendane na anayempenda, mfanyie uadui anayemchukia, na umsaidie anayemsaidia.” (3)
Kuweka Kiapo cha Uaminifu kwa Bwana wa Wachamungu
Kuweka kiapo cha uaminifu kwa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) kwa ajili ya Ukhalifa mjini Madina kulifanyika kwa kuhudhuriwa na watu mashuhuri na wenye ushawishi katika jamii ya Kiislamu. Miongoni mwa wale walioweka kiapo cha uaminifu kwa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alikuwa Khuzayma bin Thabit, mmoja wa Masahaba mashuhuri wa Mtume wa Uislamu. (4)
Kutunga Mashairi ya Kumsifu Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake)
Khuzayma pia alikuwa na kipaji cha ushairi na alitunga mashairi ya kumsifu na kumuunga mkono Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake).
Watu walipoweka kiapo cha uaminifu kwa Amirul Muuminiin Ali (amani iwe juu yake), Khuzayma bin Thabit alitunga shairi hili:
“Tulipoweka kiapo cha uaminifu kwa Ali (amani iwe juu yake), Abu al-Hassan anatutosha dhidi ya hofu ya fitna.
Tulimwona kuwa ndiye anayestahili zaidi kutawala.
Yeye ndiye mwenye elimu zaidi kuhusu Qurani na Sunna ya Mtume.
Maquraish hawawezi hata kuifikia vumbi la nyayo zake, hata kama siku moja wangepanda ngamia wembamba na wenye mwendo wa kasi.
Kila kheri iliyomo ndani yao wote imekusanyika ndani ya Ali (amani iwe juu yake), na uzuri alionao Imam haupo kwa yeyote miongoni mwao.
Wasii pekee wa Mtume (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake na Aali zake) upo katika Aali zake, na yeye ndiye mpanda farasi hodari wa Mtume tangu zama zilizopita.
Miongoni mwa watu, yeye ndiye wa kwanza kusimamisha Swalah, isipokuwa mwanamke bora zaidi, na Mwenyezi Mungu ndiye Mwenye fadhila.
Naye alikuwa shujaa wa watu katika kila tukio ambalo, kwa ukali na hofu yake, roho za mashujaa zilifika kooni.
Yeye ndiye ambaye vidole vidogo vinainamishwa na kuelekezwa kwake, naye ni Imam wa wote. Nitaendelea kuwa katika imani hii mpaka nitakapofichwa ndani ya sanda.” (5)
Kushiriki katika Vita vya Swiffin
Khuzayma bin Thabit alishiriki katika Vita vya Swiffin akiwa pamoja na Amirul Muuminiin Ali (amani iwe juu yake), lakini mwanzoni alikataa kushiriki moja kwa moja katika mapigano. Alikuwa akisubiri utabiri wa Mtume wa Mwisho kuhusu shahada ya Ammar bin Yasir utimie.
Khuzayma bin Thabit al-Ansari alihudhuria Vita vya Swiffin na kusema: “Sitasimama nyuma ya kamanda yeyote wala sitapigana mpaka Ammar auawe na nione ni nani anayemuua, kwa sababu nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu akisema: Ammar atauawa na kundi dhalimu.”
Ammar alipouwawa, Khuzayma alisema: “Sasa wakati umefika wa kutekeleza wajibu wangu.”
Kisha akaelekea katika uwanja wa vita na kupigana mpaka naye pia akauwawa shahidi. (6)
Mapambano hadi Mwisho wa Uhai
Shahada ya Khuzayma bin Thabit katika Vita vya Swiffin ilitokea katika hatua ambayo mapambano yalikuwa makali sana. Ilikuwa pigo kubwa kwa vikosi vya Amirul Muuminiin Ali (amani iwe juu yake), lakini pia ilidhihirisha uaminifu na kujitolea kwake katika njia ya Uislamu.
Katika Vita vya Swiffin, baada ya shahada ya Ammar na Ibn al-Tihan, Khuzayma bin Thabit alitoka na kutamka rajaz hii:
“Ni matumaini kiasi gani ya kuendelea kuishi anayokuwa nayo mtu anayesubiri, ilhali wanadamu wamekabidhiwa kwa wengine na warithi wamo miongoni mwao?
Huyu ndiye Ali, na yeyote anayemwasi ni mvunja ahadi.”
Kisha akapigana mpaka akauwawa shahidi. (7)
Nafasi ya Khuzayma mbele ya Bwana wake
Baada ya tukio la Swiffin, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), katika sehemu ya mojawapo ya hotuba zake mjini Kufa, alitaja kwa huzuni na masikitiko majina ya baadhi ya masahaba wake maalumu, na Dhu al-Shahadatayn alikuwa mmoja wao.
Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alisema:
“Ndiyo, wale ndugu ambao damu zao zilimwagika katika Vita vya Swiffin hawakupata hasara yoyote, ingawa leo hawapo ili chakula chao kiwe huzuni na masikitiko, na kinywaji chao kiwe damu ya moyo. Naapa kwa Mwenyezi Mungu, walikutana na Mwenyezi Mungu, naye akawapa malipo yao na, baada ya kipindi cha hofu na shida, akawaweka katika nyumba Yake ya amani.
Wako wapi ndugu zangu waliokwenda katika njia ya haki na wakafa wakiwa katika haki? Ammar yuko wapi? Mwana wa Tihan yuko wapi? Dhu al-Shahadatayn, Khuzayma bin Thabit, yuko wapi? Na wako wapi ndugu zao waliofanana nao, walioweka ahadi ya kujitoa muhanga na ambao vichwa vyao vilitumwa kwa madhalimu?”
Kisha akashika ndevu zake tukufu na akalia kwa muda mrefu, akasema:
“Ah, ole wangu kwa ndugu zangu waliotangulia! Waliisoma Qurani na wakahukumu kwa mujibu wake. Walitafakari faradhi za Mwenyezi Mungu na wakazisimamisha. Walizihuisha Sunna za Mwenyezi Mungu na kuyatokomeza bidaa. Waliitikia wito wa Jihadi, walimwamini kiongozi wao na wakamfuata.”
Kisha akasema kwa sauti kubwa:
“Jihadi! Jihadi! Enyi waja wa Mwenyezi Mungu! Leo ninaandaa jeshi. Yeyote anayetamani kukutana na Mwenyezi Mungu, na atoke pamoja nasi.” (8)
Vyanzo
1- Ibn Athir, Usud al-Ghaba fi Ma’rifat al-Sahaba; Ibn Hajar al-Asqalani, Al-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba.
2- Al-Sahih min Sirat al-Nabi al-A’azam, Juzuu ya 33, ukurasa wa 304.
3- Awalim al-Ulum, Juzuu ya 15, ukurasa wa 236.
4- Al-Tabaqat al-Kubra, Juzuu ya 3, ukurasa wa 22.
5- Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 34.
6- Kashf al-Ghumma fi Ma’rifat al-A’imma, Juzuu ya 1, ukurasa wa 260.
7- Bihar al-Anwar, Juzuu ya 32, ukurasa wa 587.
8- Nahjul Balagha, Hotuba ya 182.
