Amirul Muuminin Ali (Amani iwe juu yake) aliusia Ahlul Bayt wake kwamba baada ya kifo chake na mazishi, kutokana na hila na uovu wa maadui zake, kaburi lake libaki kuwa siri ili kuzuia uwezekano wa kufukuliwa na maadui wenye kinyongo. [1]
Imam Ja’far Sadiq (Amani iwe juu yake), akijibu swali la mmoja wa masahaba wake, “Safwan al-Jammal”, kuhusu kufichwa kwa kaburi la Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake) na Ahlul Bayt wake, alisema: “Hiyo ilikuwa kwa ajili ya kubaki salama dhidi ya Bani Marwan na Khawarij na chuki zao.” [2]
Sheikh Ja’far Al Mahbuba, akichota kutoka katika kitabu “Munthakhab al-Tawarikh”, ameeleza kuwa Hajjaj bin Yusuf al-Thaqafi alifukua makaburi elfu tatu huko Najaf kwa matumaini kuwa huenda moja kati ya hayo likawa ni kaburi takatifu la Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake).
Ibn Tawus anasema hivi kuhusu kufichwa kwa kaburi hilo tukufu: “Kulingana na mazingira ya wakati huo, Imam aliamuru mazishi ya siri ili awe salama dhidi ya hila na uadui wa Bani Umayya, Khawarij na wasaidizi wao; kwani ilikuwa yakini kuwa kama watu hawa wangejua eneo la kaburi, wangefanya jitihada za kulifukua. Bani Hashim walijua uadui na kinyongo cha kundi hili ambalo Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake) alisimama nalo kidete wakati wa uhai wake. Katika hali hiyo, angewezaje kukosa kuusia kuhusu usalama dhidi ya kinyongo hiki baada ya kifo chake? Hivyo, katika kuficha kaburi lile kulikuwa na faida zisizohesabika.” [3]
Eneo kamili la kaburi lake takatifu lilibaki kuwa siri katika mji wa Najaf, na hakuna yeyote isipokuwa watoto wake na Mashia wake wa karibu aliyejua mahali hapo, kulingana na wasia wa Amirul Muuminin (Amani iwe juu yake), hadi mwaka wa 40 Hijria na baada ya kuanguka kwa serikali ya Umayya na kuanzishwa kwa utawala wa Kiabbasi mnamo mwaka 132 Hijria (749 Miladia).
Baada ya kuondoka kwa vizuizi hivyo, Imam Ja’far Sadiq (Amani iwe juu yake) alifunua eneo la kaburi hilo takatifu na akaamuru watu kulizuru. Hii ilitokea wakati Imam Sadiq (Amani iwe juu yake) alipokuja Iraq kufuatia mwaliko wa khalifa wa kwanza wa Kiabbasi, Abu al-Abbas al-Saffah, na kukutana naye huko Hira; hapo ndipo Imam alipojenga dharih juu ya kaburi hilo takatifu.
Sheikh al-Mufid anasema kuhusu hili: “Kaburi takatifu la Imam (Amani iwe juu yake) liliendelea kuwa siri mpaka Imam Sadiq (Amani iwe juu yake) alipolifichua wakati wa utawala wa Waabbasi.” [4]
“Wakati ule nilipokuwa kwa Abu al-Abbas huko Hira, nilielekea usiku kuelekea kwenye kaburi la Amirul Muuminin Ali (Amani iwe juu yake) huko Hira ya Najaf, kando ya Ghari al-Nu’man. Hapo nikaswali swala ya usiku na nikarejea kabla ya mawio ya jua.” [5]
Ziara ya Imam Sadiq (Amani iwe juu yake) kwenye kaburi la babu yake, Sayyid wa Mawasii (Amani iwe juu yake), ilijirudia wakati wa utawala wa khalifa wa Kiabbasi, Ja’far al-Mansur. Katika moja ya ziara hizi, Imam (Amani iwe juu yake) alimpa Safwan al-Jammal kiasi cha fedha kwa ajili ya kukarabati kaburi hilo.
Safwan akasema: “Nilimwambia Imam: ‘Ewe bwana wangu! Je, unanipa idhini ili wenzetu huko Kufa wapate taarifa juu ya kuwepo kwa kaburi hili?’ Imam akajibu: ‘Ndiyo.’ Kisha akatoa kiasi cha fedha na mimi nikakarabati kaburi lile.” [6]
Kwa masikitiko, baadhi ya waandishi wa kale na wa sasa, kulingana na riwaya zinazohusiana na haram ya Amirul Muuminin Ali (Amani iwe juu yake), walikosea kwa kutofanya utafiti na uchunguzi wa kina na wakawa mbali na ukweli; hasa kwa kuamini kuwa Harun wa Kiabbasi ndiye alikuwa mtu wa kwanza kufichua kaburi takatifu mnamo mwaka 170 Hijria (786 Miladia) au 175 Hijria (791 Miladia).
Wanahusisha madai haya na tukio la “Al-Sayd” (uwindaji) katika eneo la Najaf, bila kujali – kwa kujua au kutojua – kile ambacho Imam Sadiq (Amani iwe juu yake) alikifanya mnamo mwaka 132 Hijria, ikiwemo kutambulisha eneo la kaburi, kujenga dharih, na kuwaamuru wengine kufanya ziara ya Imam (Amani iwe juu yake).
Sasa, inawezekanaje kulinganisha kitendo cha Imam na mtu ambaye alikuwa muasisi wa uadui dhidi ya Ahlul Bayt (Amani iwe juu yao), aliyewadhulumu Mashia, na kumfunga Imam Musa al-Kadhim jela mpaka Imam huyo akauawa kwa sumu na maadui, na kisha kudai kuwa mtu huyu aliheshimu haram ya Amirul Muuminin?
Sheikh al-Mufid katika “Al-Irshad” ameelezea kisa hiki kwa kirefu hivi: “Ikinukuliwa kutoka kwa Muhammad bin Zakaria, kutoka kwa Abdullah bin Muhammad, kutoka kwa Ibn ‘Aisha, kutoka kwa Abdullah bin Hazim aliyesema: ‘Siku moja tulitoka Kufa pamoja na al-Rashid tukiwa na nia ya kuwinda, tukaelekea upande wa Al-Ghariyyain na Al-Thawiyya ambapo tuliona swala (kulungu). Tukawaachia vipanga na mbwa wa kuwinda. Walimkimbiza kwa muda. Swala yule alisimama juu ya kilima na ghafla vipanga walitua na mbwa walirudi nyuma. Al-Rashid alishangazwa na tukio hilo. Swala yule alifanya hivyo mara tatu; punde tu alipopata utulivu juu ya kilima kile, aliwafukuza mbwa na vipanga.’
Harun al-Rashid akasema: ‘Fanyeni haraka, mleteni kwangu yeyote mtakayempata hapa jirani.’ Wakamleta mzee mmoja wa kabila la Bani Asad. Harun akamuuliza: ‘Niambie, kuna nini kwenye kile kilima?’
Akajibu: ‘Ukinidhamini usalama wangu, nitakuambia.’ Akasema: ‘Naweka ahadi kuwa sitakudhuru kamwe.’
Basi akasema: ‘Baba yangu amenisimulia kutoka kwa mababu zake kwamba katika kilima hiki kuna kaburi la Ali bin Abi Talib (Amani iwe juu yake), ambalo Mwenyezi Mungu amelifanya kuwa haram (eneo takatifu) ambapo yeyote anayekimbilia humo, atapata usalama wa ukamilifu.'” [7]
Hata hivyo, kuhusiana na yale yaliyopokewa kuhusu ukarabati wa kaburi mikononi mwa Harun, yanahitaji uchunguzi wa kina. Ibn Tawus amepokea riwaya katika hili ambayo kwa sababu kadhaa haiwezi kutegemewa.
Katika riwaya hiyo imetajwa: “Ikinukuliwa kutoka kwa Ibn Tuhhal: al-Rashid alijenga juu ya kaburi jengo kwa matofali meupe, ambalo ni dogo kuliko dharih ya leo. Wakati dharih takatifu ya Imam ilipofichuliwa, tulikuta imetengenezwa kwa udongo na sementi. Hivyo al-Rashid akaamuru kuba lijengwe juu yake. Kuba hili lilijengwa kwa udongo wa mfinyanzi (clay), na juu yake akaweka kuba la kijani ambalo hadi leo lipo katika hazina.” [8]
Katika tanbihi ya kitabu “Farhat al-Ghari” kilichohaririwa na Sheikh Muhammad Mahdi Najaf, imetajwa pia kuwa katika nakala ya (T) ya kitabu hiki, neno “Hibrah” limetumika.
Profesa Dkt. Salah al-Fartousi katika kitabu chake “Marqad wa Dharih Amirul Muuminin” ameelezea mashaka mengi kuhusu uhalisia wa kuwepo kwa jengo lililoegemezwa kwa Harun.
Anaandika hivi: “Nikichunguza tena riwaya ya Ibn al-Tuhhal, tutaona kuwa riwaya hii imepokewa bila sanadi, ushahidi, au chanzo cha kuaminika. Bali ni riwaya ambayo haina msingi wowote. Juu ya dharih takatifu, jengo lilijengwa kati ya karne ya tatu na ya sita, na miongoni mwa majengo yaliyojengwa juu ya dharih hii, jengo lenye kuba jeupe lilipata umaarufu, ambalo ndilo jengo la Adhud al-Dawla.” [9]
Inafaa kujua kuwa Al-Damiri katika kitabu chake “Hayat al-Hayawan al-Kubra” ananukuu kutoka kwa Ibn Khallikan kuwa Harun wa Kiabbasi aliweka mawe tu juu ya kaburi na si zaidi ya hapo. Katika riwaya yake, hakuna ishara ya jengo kubwa lililojengwa na Harun ambalo lingeweza kuchukua nafasi ya dharih aliyoijenga Imam Ja’far Sadiq (Amani iwe juu yake).
Al-Damiri anasema: “Al-Rashid aliamuru dharih hiyo ipangwe mawe. Hii huenda ikawa ndiyo miundombinu ya kwanza kabisa, ambayo baadaye katika vipindi tofauti, ikiwemo zama za Wasamani, Bani Hamdan, na kipindi cha Wadailami na Bani Buwaih, majengo mengi yaliongezwa juu yake.” [10]
Zaidi ya hayo, kinachotia shaka katika ukweli wa riwaya hii na kuikanusha ni kwamba katika kipindi hicho (zama za Harun wa Kiabbasi), ujenzi wa makuba mengi juu ya makaburi haukuwa jambo la kawaida. Inajulikana kuwa kuba la kwanza kabisa kujengwa nchini Iraq juu ya kaburi ni lile la Al-Muntasir Billah bin al-Mutawakkil wa Kiabbasi huko Samarra, aliyefariki mwaka 248 Hijria (862 Miladia).
Dkt. Suad Maher anaandika kuhusu hili: “Mama wa khalifa Al-Muntasir, aliyekuwa na asili ya Ugiriki, alisisitiza ujenzi wa dharih kwa ajili ya mwanawe ambayo ingekuwa mbali na kasri alilokuwa akiishi. Jina la kuba hili liliitwa ‘Qubbat al-Sulaibiyya’.” [11]
Tanbihi
[1] Farhat al-Ghari fi Ta’yin Qabr Amirul Muuminin Ali (A.S): 226.
[2] Madhi al-Najaf wa Hadhiruha: 39.
[3] Farhat al-Ghari fi Ta’yin Qabr Amirul Muuminin Ali (A.S): 226.
[4] Al-Irshad fi Ma’rifat Hujaj Allah ‘ala al-‘Ibad: 10.
[5] Farhat al-Ghari fi Ta’yin Qabr Amirul Muuminin Ali (A.S): 194.
[6] Farhat al-Ghari fi Ta’yin Qabr Amirul Muuminin Ali (A.S): 232.
[7] Al-Irshad fi Ma’rifat Hujaj Allah ‘ala al-‘Ibad: 1/27.
[8] Farhat al-Ghari fi Ta’yin Qabr Amirul Muuminin Ali (A.S): 273-274.
[9] Marqad wa Dharih Amirul Muuminin (A.S): 143-144.
[10] Hayat al-Hayawan al-Kubra: 2/177.
[11] Mashhad al-Imam Ali fi al-Najaf: 133.
Vyanzo
– Al-Irshad fi Ma’rifat Hujaj Allah ‘ala al-‘Ibad, Sheikh al-Mufid. Muassasat Al al-Bayt (A.S), Beirut, Lebanon, 1416 H.
– Farhat al-Ghari fi Ta’yin Qabr Amirul Muuminin Ali (A.S), Abdul-Karim bin Tawus. Dar al-Ta’aruf, Beirut, Lebanon, 1431 H.
– Madhi al-Najaf wa Hadhiruha, Ja’far Mahbuba. Matba’at al-Adab, Najaf Ashraf, Chapa ya Pili, 1958.
– Marqad wa Dharih Amirul Muuminin (A.S), Salah Mahdi al-Fartousi. Kitengo cha Masuala ya Fikra na Utamaduni / Haram Takatifu ya Alawi, Najaf Ashraf, Chapa ya Pili, 1431 H / 2010 M.
– Hayat al-Hayawan al-Kubra, Kamal al-Din Muhammad bin Musa al-Damiri. Dar Ihya al-Turath al-Arabi, Beirut, 2011.
– Mashhad al-Imam Ali fi al-Najaf wa ma bihi min al-Hadaya wa al-Tuhaf, Suad Maher, Dar al-Ma’arif, Misri, 1388 H.
