Vita vya Banu Nadhir vilikuwa mapambano ya pili ya kijeshi kati ya jeshi la Uislamu na mojawapo ya makabila ya Kiyahudi yaliyokuwa yakiishi Madina. Vita hivyo vilitokea baada ya kabila hilo kuvunja mkataba wa kutoshambuliana na kupanga njama dhidi ya Mtume wa Mwisho (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake). Tukio hilo, lililosababisha kutolewa kwa amri ya kuwahamisha Wayahudi wa kabila hilo na kushuka kwa aya za Sura al-Hashr, lilidhihirisha nafasi muhimu na ya wazi ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) katika ushindi huo.
Njama ya mayahudi
Njama na uvunjaji wa ahadi wa Banu Nadhir uliambatana na kushuka kwa aya za Sura al-Hashr na kuzingirwa kwa ngome zao. Katika mapambano hayo, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), akiwa amebeba bendera ya Uislamu, alikuwa mstari wa mbele katika kuwashinda waliovunja ahadi na kufanikisha ushindi.
Allah anasema katika aya ya 2 ya Sura al-Hashr kuhusu makundi matatu ya mayahudi wa Madina — Banu Qaynuqa, Banu Qurayza na Banu Nadhir — ambao walikuwa wamefanya ahadi na Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) kisha wakaivunja:
«هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ مِنْ دِیارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ ما ظَنَنْتُمْ أَنْ یَخْرُجُوا، Yeye ndiye aliyewatoa wale waliokufuru miongoni mwa Watu wa Kitabu kutoka katika makazi yao katika uhamisho wa kwanza. hamkudhani kwamba wangetoka.»
Katika kipindi ambacho ahadi kati ya Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) na mayahudi wa Madina ilikuwa bado ipo, Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alikwenda kwa watu wa Banu Nadhir na kukutana na Ka’b bin Ashraf, mmoja wa viongozi na matajiri wa Kiyahudi, ili kuomba msaada wa kulipa fidia ya watu wawili waliouawa kimakosa na mmoja wa masahaba wa Mtume wa Mwisho.
Ka’b alisema: “Amani iwe juu yako, Abul Qasim, karibu.” Kisha akasimama na kujifanya kana kwamba anakwenda kuleta chakula, huku moyoni akiwa amepanga kumuua Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) na masahaba wake.
Kabla njama ya Ka’b haijatekelezwa, Jibril (amani iwe juu yake) alimteremkia Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) na kumjulisha. Mtume alirudi Madina mara moja na akamtuma Muhammad bin Maslama al-Ansari kwa Banu Nadhir ili awafikishie ujumbe huu wa wazi: “Allah amenijulisha kuhusu njama mliyokuwa nayo; kwa hiyo ima ondokeni katika ardhi yetu au tangazeni vita.” Mwanzoni walikubali kuondoka katika ardhi hiyo.
Kuanza kwa Mzingiro
Wakati huo huo, Abdullah bin Ubayy, mmoja wa wanafiki wa Madina na mshirika wa mayahudi wa Banu Nadhir, aliwatumia ujumbe akisema: “Msiondoke. Bakini na mtangaze vita dhidi ya Muhammad. Mimi, watu wangu na washirika wangu tutawasaidia. Mkiondoka, nami nitaondoka pamoja nanyi; na mkipigana, nami nitapigana pamoja nanyi dhidi yao.”
Banu Nadhir walijifungia katika ngome zao, wakaimarisha ulinzi na kujiandaa kwa vita. Kisha wakamtumia Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) ujumbe wakisema: “Hatuondoki hapa; fanya utakavyo.”
Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) aliposikia ujumbe huo, alitamka takbira, na masahaba wake wakaitikia pamoja naye.
Kisha Mtume akamwambia Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake): “Nenda kwa Banu Nadhir.” Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) akaichukua bendera na kusonga mbele.
Baadaye Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alisonga mbele na kuzingira ngome yao. Abdullah bin Ubayy hakutimiza ahadi yake na aliwadanganya. Hatimaye, jeshi la Uislamu lilipowasili, Wayahudi wa Banu Nadhir walianza kuhifadhi mali zao na kubomoa nyumba zao ili wasiwaachie wanajeshi wa Uislamu chochote. [1]
Kutangazwa kwa Vita
Baada ya Banu Nadhir kuvunja ahadi na kupanga njama, Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) aliamuru ngome zao zizingirwe. Katika mapambano hayo, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), akiwa amebeba bendera ya jeshi la Uislamu, alikuwa na nafasi kuu katika kukomesha usaliti huo na kuwaondoa waliovunja ahadi kutoka Madina.
Abdullah bin Ubayy — mmoja wa wanafiki wa Madina na mshirika wa Wayahudi wa Banu Nadhir — alimpelekea Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) ujumbe akisema: “Hatuondoki katika nyumba na ardhi yetu; fanya utakavyo!”
Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alitamka takbira na Waislamu wakaitikia kwa sauti ya takbira pamoja naye. Kisha akasema: “Wayahudi wameanzisha vita.”
Kisha Mtume alielekea kwao pamoja na masahaba wake na akaswali Swala ya Alasiri katika eneo la wazi la ardhi ya Banu Nadhir. Katika msafara huo, bendera ya Uislamu ilikuwa mikononi mwa Amirul Muuminiin Ali bin Abi Talib (amani iwe juu yake), huku Mtume akimteua Ibn Umm Maktum kuwa mwakilishi wake Madina.
Mzingiro na Uhamisho
Kumalizika kwa mzingiro wa Banu Nadhir na kuondoka kwao Madina kuliimarisha mamlaka ya jamii ya Kiislamu na kukomesha kipindi cha uvunjaji wa ahadi wa kabila hilo. Baada ya tukio hilo, mali na vifaa walivyoacha viliwekwa chini ya mamlaka ya Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake), ili avitumie kwa busara katika kuendeleza masuala ya Waislamu.
mayahudi wa Banu Nadhir walipomwona Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake), walipanda juu ya ngome zao na kuandaa mawe na mishale. Hata hivyo, wakati huo Banu Qurayza walijitenga nao na hawakuwapa msaada wowote. Abdullah bin Ubayy na washirika wao kutoka kabila la Ghatafan pia waliwaacha peke yao.
Banu Nadhir walipokata tamaa ya kupata msaada wowote, walibaki wamenaswa ndani ya ngome zao. Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) akawazingira na kuamuru miti yao ya mitende ikatwe. Wakasema: “Tutaondoka katika ardhi yako.”
Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) akasema: “Leo sikubali tena pendekezo hili. Badala yake, ondokeni hapa. Maisha yenu yatakuwa salama, na chochote ambacho ngamia wenu wanaweza kubeba kitakuwa chenu, isipokuwa silaha zenu.” mayahudi walikubali sharti hilo.
Baada ya siku 15 za mzingiro, walibomoa nyumba zao kwa mikono yao wenyewe. Kisha Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) akawahamisha kutoka Madina na akampa Muhammad bin Maslama jukumu la kusimamia kuondoka kwao. Waliwapandisha wanawake na watoto wao juu ya ngamia 600 na kuondoka.
Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alisema: “Nafasi ya watu hawa miongoni mwa watu wao ni kama nafasi ya Banu Mughira miongoni mwa Quraysh.” Wakaelekea Khaybar, huku wanafiki wakihuzunishwa sana na kuondoka kwao.
Mali na silaha zilizoachwa na Banu Nadhir — zikiwemo deraya 50, kofia za chuma 50 na panga 340 — ziliingia mikononi mwa Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake).
Mali hizo zilikuwa mahsusi kwa Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) na zilihifadhiwa kwa ajili ya mahitaji na matukio mbalimbali yaliyomhusu. Mtume hakutenga khumsi kutoka katika mali hizo wala hakumwekea mtu sehemu ya jumla; hata hivyo, aliwapa baadhi ya masahaba wake sehemu yake na akaitumia katika kurahisisha mambo ya watu. [2]
Ushujaa wa Kiongozi wa Wachamungu
Njama ya usiku ya kushambulia hema ya Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) wakati wa vita vya Banu Nadhir ilizimwa kwa hatua thabiti na ya haraka. Tukio hili linaeleza ushujaa na uangalifu usio na mfano wa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) katika kulinda heshima na eneo la Utume, huku akivunja njama za maadui tangu hatua zake za kwanza.
Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alipoelekea kwa Banu Nadhir — ambao walikuwa kundi la mayahudi waliokuwa wakiishi karibu na Madina na mara kwa mara walikuwa wakiwaudhi Waislamu kila walipopata nafasi — alipofika chini ya ngome, minara na kuta zao, aliamuru hema lake lisimamishwe katika sehemu ya chini zaidi ya eneo hilo, yaani katika “Ardhi ya Banu Hatma”.
Usiku ulipoingia, mtu mmoja kutoka Banu Nadhir alirusha mshale kuelekea hema ya Mtume, nao ukalipiga hema hio. Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) akaamuru hema lihamishiwe kwenye mteremko wa mlima, na Muhajirina pamoja na Ansari wakaweka pazia kuzunguka hema hilo.
Giza lilipoenea kila mahali, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) hakuonekana. Watu wakasema: “Ewe Mtume wa Allah, hatumwoni Ali bin Abi Talib (amani iwe juu yake); tumempoteza.”
Mtume akasema: “Nadhani amekwenda kushughulikia jambo linalowahusu ninyi.”
Muda mfupi baadaye, Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) alirudi akiwa na kichwa kilichokatwa cha yule Myahudi aliyekuwa amerusha mshale kuelekea hema la Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake), ambaye jina lake lilikuwa Azwar, na akakiweka mbele ya Mtume.
Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) akauliza: “Ewe Ali, umefanya nini?”
Ali bin Abi Talib (amani iwe juu yake) akasema: “Niliona kwamba mtu huyu mwovu alikuwa jasiri na asiye na woga. Nikamvizia na nikajiambia: Ni nini kilichomfanya awe jasiri kiasi hiki katika giza la usiku, isipokuwa kwamba anakusudia kutuvamia ghafla? Na hilo lilikuwa jambo linalowezekana. Ghafla nilimwona akija akiwa na upanga uliochomolewa mkononi pamoja na mayahudi watatu. Nikamshambulia na kumuua, huku wale waliokuwa pamoja naye wakikimbia. Bado hawajaenda mbali; nitumie watu kadhaa pamoja nami, huenda tukawafikia.”
Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alituma watu 10 pamoja naye, miongoni mwao wakiwa Abu Dujana na Sahl bin Hunayf. Wakawafuata na kuwafikia kabla hawajakimbilia ngomeni, wakawaua na kuleta vichwa vyao kwa Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake). Mtume akaamuru vichwa hivyo vitupwe katika visima vya Banu Hatma.
Kutekwa kwa Ngome za Banu Nadhir
Ushindi dhidi ya Banu Nadhir na usimamizi wa mali ya kwanza iliyopatikana baada ya ushindi ulikuwa mwanzo wa utamaduni wa kudumu wa wakfu katika Uislamu. Kwa busara ya Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) na usimamizi wa moja kwa moja wa Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), urithi huo wa kudumu umeendelea hadi leo mikononi mwa kizazi cha Hazrat Fatima (amani ya Allah iwe juu yake).
Tukio hilo lilisababisha kutekwa kwa ngome za Banu Nadhir, na katika usiku huohuo Ka’b bin Ashraf pia aliuawa. Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alichukua mali zao; hiyo ilikuwa mali ya kwanza iliyowekwa chini ya mamlaka yake, kisha akaigawa miongoni mwa Muhajirina wa mwanzo. Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake na Aali zake) alimwamuru Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake) kukusanya sehemu iliyokuwa ya Mtume wa Allah.
Sehemu hiyo iliwekwa kuwa wakfu na ikaendelea kuwa mikononi mwa Mtume mwenyewe wakati wa uhai wake. Baada yake, ilikuwa chini ya Amirul Muuminiin (amani iwe juu yake), na hadi leo imeendelea kuwa mikononi mwa kizazi cha Hazrat Fatima (amani ya Allah iwe juu yake). [3]
Vyanzo
[1] Bihar al-Anwar, Juz. 20, uk. 168; Tafsir al-Qummi, Juz. 2, uk. 358; Tafsir al-Burhan, Juz. 5, uk. 332
[2] al-Tabaqat al-Kubra, Juz. 2, uk. 57
[3] al-Irshad, Juz. 1, uk. 92
