Amirul Mu'minin (A.S) katika Kioo cha Qurani

Idadi kubwa ya aya za Qurani Tukufu zimeshuka kuhusu fadhila, miujiza, na pia wajibu wa kumtii Amirul Mu’minin (A.S).

“Abdullah Ibn Abbas” amesema kuhusu aya hizi: “Yale yaliyotajwa katika Qurani Tukufu kuhusu ukubwa wa Amirul Mu’minin (A.S) na daraja yake, hayajatajwa kuhusu mtu mwingine yeyote.” [1]

Katika aya tukufu ya «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا», hakuna mtu mwenye haki na anayestahili aya hii kwa ukubwa na kima kama Amirul Mu’minin (A.S), kwani yeye ndiye wa kwanza, kiongozi na bwana wa waumini. Mwenyezi Mungu amewakaripia masahaba wa Muhammad (S.A.W.W) ambapo amemweka Amirul Mu’minin (A.S) kuwa pekee anayestahili kutajwa kwa heri, si mtu mwingine yeyote. Kauli hii imepokelewa na “Al-Tabarani” na “Ibn Abi Hatim” kutoka kwa Ibn Abbas. [2]

Kutokana na wingi wa aya zilizoshuka kuhusu ukubwa wa Amirul Mu’minin (A.S), idadi kubwa ya wahaddithi na wafasiri wa zamani walifanya juhudi za kukusanya na kuainisha aya hizi kwa mada, miongoni mwao ni Al-Jaludi, Al-Tabarani, Abu Nu’aim, Muhammad bin Mumin Shirazi, Al-Haskani, Abul Faraj Al-Isfahani, Al-Habari, Al-Marzubani, Abu Ishaq Al-Thaqafi, Abu Ja’afar Al-Qummi, Al-Mujashi’i, Abu Abdullah Al-Khorasani na wengineo [3].

Hapa chini kuna muhtasari wa aya muhimu zaidi kati ya hizi:

1. Surah tukufu ya “Hal Ata” (Al-Insan) ambayo ilishuka kuhusu Amirul Mu’minin (A.S), Hazrat Fatima (A.S), na Imamu Hassan na Imamu Hussein (A.S).
2. Aya ya 55 ya Surah Al-Ma’idah: «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ», inayojulikana kama Aya ya Wilayah, ambapo wafasiri na wahaddithi wa Shia na Sunni wote wamekubaliana kwa kauli moja kwamba aya hii ilishuka kuhusu Amirul Mu’minin (A.S).
3. Aya ya 23 ya Surah Al-Shura: «قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَىٰ», inayojulikana kama Aya ya Mawaddah, ambapo “Al-Qurba” ina maana ya Amirul Mu’minin (A.S), Hazrat Fatima (A.S), Imamu Hassan na Imamu Hussein (A.S) na watoto wa Imamu Hussein (A.S), yaani Maimamu watakatifu (A.S).
4. Aya ya 1 ya Surah Al-Najm: «…وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَىٰ», ambapo itikadi zote za Shia na Sunni zimepokea kwamba Mtume Mtukufu (S.A.W.W) alisema: “Nyota hii ikishuka kwenye nyumba ya mtu yeyote, yeye ndiye ukhalifa wa Waislamu baada yangu”. Nyota hii ilishuka kwenye nyumba ya Amirul Mu’minin (A.S). Wanafiki wakasema: “Mtume (S.A.W.W) amevutiwa na mtoto wa ami yake, na maneno haya yanatokana na matamanio yake ya nafsi.” Ndipo ikashuka aya hii tukufu: «وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَىٰ* مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَىٰ* وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ* إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ» [Najm: 1-4].
5. Aya ya 67 ya Surah Al-Ma’idah: «يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ», aya hii inayojulikana kama Aya ya Tabligh ilishuka kabla ya tukio la Ghadir, na Mtume Mtukufu (S.A.W.W) alitekeleza amri na wito wa Mungu na kuwafikishia watu wote kwamba Amirul Mu’minin (A.S) ana wilaya juu ya Waislamu wote baada ya Mtume wa Mwisho kwa ushuhuda wa Mungu na wote waliohudhuria.
6. Alisema: “Man kuntu mawlahu fa haadha Aliyyun mawlahu; Kila niliyekuwa kiongozi wake, basi huyu Ali ni kiongozi wake baada yangu.” Al-Suyuti amepokea kwamba, kwa mujibu wa kauli za baadhi ya masahaba, aya hii ilishuka hivi: “Ewe Mtume, fikisha yale tuliyokushushia, kwamba hakika huyu Ali ni kiongozi wa waumini.” [4]
7. Aya ya 3 ya Surah Al-Ma’idah: «…الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي», Aya ya Ikmal ilishuka baada ya tukio la Ghadir, yaani baada ya Mtume wa Mwenyezi Mungu kutangaza wilaya ya Amirul Mu’minin (A.S) huko Ghadir Khum.
8. Aya ya 12 ya Surah Al-Haqqah: «وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ», kuhusu aya hii tukufu, Mtume (S.A.W.W) alimgeukia Amirul Mu’minin (A.S) na kusema: “Sikio hili, hakika ni sikio lako [la ufahamu na busara].”
9. Aya tukufu ya: «وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ* أُولَٰئِكَ الْمُقَرَّبُونَ» [Waqi’ah: 10-11], imetajwa kwamba Al-Sabiqun wako makundi matatu. Katika riwaya kutoka kwa Ibn Abbas imepokelewa kwamba alisema: “Yusha bin Nun alikuja baada ya Musa, ashabu Yasin alikuja baada ya Isa, na Amirul Mu’minin (A.S) aliyekuwa wasii baada ya Muhammad (S.A.W.W)” (Ihqazul Haqq wa Izhaqul Batil). [5]
10. Katika hadithi nyingine imetajwa: “Al-Sabiqun Al-Sabiqun ni watu wanne: Mtoto wa Adam aliyeuawa, yaani Habil, wa kwanza wa umma wa Musa aliyemwamini Mungu kati ya watu wa Firauni, wa kwanza wa umma wa Isa ambaye ni Habibun Najjar, na wa kwanza wa umma wa Muhammad (S.A.W.W) ambaye ni Ali bin Abi Talib, Amirul Mu’minin (A.S).” [6]
11. Aya ya 19 ya Surah Al-Tawbah: «أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِلي اللَّهِ», aya hii ilishuka kuhusu Amirul Mu’minin (A.S), Abbas na Shaiba. Abbas akasema: “Mimi ni bora, kwani mimi ndiye ninayesimamia kuwanywesha mahujaji wa nyumba ya Mungu”.Shaiba akasema: “Mimi ni bora, kwani ujenzi wa Msikiti wa Mtakatifu uko mikononi mwangu.” Amirul Mu’minin (A.S) akasema: “Mimi ni bora niliyewawahi kusilimu, nikahajiri na kufanya jihadi. Kisha wakaridhia yale aliyokuja nayo Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.W), na aya hii ikashuka.” [7]
12. Aya ya 18 ya Surah Al-Sajdah: «أَفَمَن كَانَ مُؤْمِنًا كَمَن كَانَ فَاسِقًا لَّا يَسْتَوُونَ», aya hii ilishuka kuhusu Amirul Mu’minin (A.S) na Walid bin Uqbah. Imepokelewa kutoka kwa Ibn Abbas: “Mazungumzo yalitokea kati ya Amirul Mu’minin (A.S) na Walid bin Uqbah, ambapo Hazrat alimwambia: Ewe fasiki. Walid bin Uqbah naye akajibu.. na aya hii tukufu ikashuka.” [8]
13. Aya ya 12 ya Surah Al-Mujadilah (iliyotajwa kimakosa kama Surah Al-Haqqah kwenye matini): «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً», hakuna mtu aliyetekeleza aya hii isipokuwa Amirul Mu’minin (A.S). Kama vile Hazrat alivyosema: “Aya imekuja katika kitabu cha Mungu ambayo hakuna mtu yeyote baada yangu aliyeifanyia kazi. Nilikuwa na dinari moja nikaibadilisha kwa dirham kumi. Kila nilipotaka kunong’ona na Mtume Mtukufu (S.A.W.W) na kuzungumza naye, nilitoa dirham moja sadaka, jambo ambalo hakuna aliyelifanya kabla yangu wala baada yangu.” [9]
14. Aya ya 96 ya Surah Maryam: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَٰنُ وُدًّا», inayojulikana kama Aya ya “Wudd” iliyoshuka kuhusu ukubwa wa Amirul Mu’minin (A.S), kama ilivyotajwa katika Tafsir Al-Tha’labi na Tazkiratul Khawas ya Sibt Ibnul Jauzi na Al-Durrul Mansur ya Al-Suyuti. Kwa mujibu wa aya hii, Mwenyezi Mungu anaweka mapenzi ya waumini katika nyoyo za watu wengine. Kwa mujibu wa baadhi ya riwaya, Mtume (S.A.W.W) alimwomba Amirul Mu’minin (A.S) aseme; Ewe Mungu weka mapenzi yangu katika nyoyo za waumini. Baada ya maombi haya, Aya ya “Wudd” ikashuka.
15. Aya ya 7 ya Surah Al-Bayyinah: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ», Aya ya Khairul Bariyyah nayo ilishuka kuhusu ukubwa wa Amirul Mu’minin (A.S). Kama ilivyoelezwa katika “Tafsir Al-Durrul Mansur” na kwingineko, ambayo inawatambulisha wale walioamini na kufanya matendo mema kuwa viumbe bora zaidi. Kwa mujibu wa riwaya za Shia na Sunni, kundi hili ni Hazrat Amirul Mu’minin Ali (A.S) na wafuasi wake (Shia wake).
16. Aya ya 30 ya Surah Muhammad: «وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ», imepokelewa kutoka kwa Abu Sa’id Al-Khudri kwamba makusudio katika aya hii ni Ali bin Abi Talib Amirul Mu’minin (A.S). [10]
17. Aya ya 33 ya Surah Al-Ahzab: «إِنَّمَا يُرِيدُ الله لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا», aya hii ambayo inajulikana kama Aya ya Tathir, wafasiri wa Shia wanaamini kuwa ilishuka mahususi kuhusu watu wa Kisai, ambayo inazungumzia matakwa ya Mungu ya kuwatakasa Ahlul-Bayt (A.S) na kila aina ya uchafu na uovu. Aya hii ilishuka wakati Mtume (S.A.W.W) pamoja na Amirul Mu’minin (A.S), Hazrat Fatima (A.S), na Imamu Hassan na Imamu Hussein (A.S) walipokuwa chini ya kitambaa kimoja, na imepokelewa kutoka kwa “Ummu Salama” kwamba aya hii ilishuka kuhusu daraja ya hawa watano: «إِنَّمَا يُرِيدُ الله لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا.»
18. Aya ya 4 ya Surah Al-Tahrim: «…وَإِن تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ الله هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ»، inayojulikana kama Aya ya Salihul Muminina, ambapo imepokelewa kutoka kwa Ibn Abbas kwamba dhihirisho la Salihul Muminina ni Hazrat Ali bin Abi Talib Amirul Mu’minin (A.S), kama ilivyoashiriwa katika Al-Durrul Mansur. [11]
19. Imepokelewa kutoka kwa Asma bint Umais naye akasema: “Nilimsikia Mtume (S.A.W.W) akisema: Wa salihul muminina ni Ali bin Abi Talib (A.S).”
20. Aya ya 33 ya Surah Al-Zumar: «وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ», imepokelewa kutoka kwa Mujahid amesema: “Muhammad (S.A.W.W) alikuja na ukweli (alileta utume) na Ali bin Abi Talib Amirul Mu’minin (A.S) akaiimarisha, kama ilivyotajwa katika Tarikh Ibn Asakir na Kifayatul Talib ya Al-Ganji na Tafsir Al-Qurtubi, na Abu Hurairah pia ameitajwa, na kwingineko imeelezwa katika Al-Durrul Mansur.” [12]
21. Aya ya 17 ya Surah Hud: «أَفَمَن كَانَ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ», Amirul Mu’minin (A.S) alisema: “Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.W) alileta hoja kutoka kwa Mungu, nami ndiye yule shahidi ninayeisoma hoja hiyo na kuifuata..” Kauli hii imetajwa pia katika “Yanabi’ul Mawaddah Al-Durrul Mansur”.
22. Aya ya 124 ya Surah Al-Baqarah: «إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ», Mtume wa Mwenyezi Mungu (S.A.W.W) alisema: “Baba yangu Ibrahim alikuwa mjumbe wa utume..” Kisha akasema: “Utume huu ulifikia mikononi mwangu na mwa Ali. Hakuna hata mmoja wetu aliyewahi kusujudia sanamu lolote. Mwenyezi Mungu alinifanya mimi kuwa Mtume na akamfanya Ali kuwa wasii.” [13]

Vyanzo

[1] Taarikhul Khulafa, Al-Suyuuti: uk 189, Darul Ta’awun, Makkah Al-Mukarramah, pia: Nurul Absar: uk 90.

[2] Nurul Absar: uk 87 na 90, pia: Kifayatul Talib: uk 139.

[3] Ahlul Baiti (A.S) fil Maktabatil Arabiyyah, Abdul’aziz Al-Tabataba’i: uk 444-455, pia: Mu’assasatu Alil Baiti (A.S) Li-Ihya’il Turath – Qum bugu la 1, pia: Al-Zari’ah ila Tasanifil Shi’ah, Aga Buzurg Al-Tehrani: Jz 19, uk 28-29, Intisharat Al-Isma’iliyan – Qum, pia: Al-Nutul Mushta’il min Kitabi ma Nazala minal Qur’ani fil Imami Ali (A.S), Abu Nu’aim Al-Isfahani: uk 14-19, Wizara ya Irshad ya Kiislamu – Qum ch 1.

[4] Al-Durrul Mansur, Al-Suyuti: Jz 2, uk 298.

[5] Al-Tustari: Jz 5, uk 588.

[6] Bihar al-Anwar, Allamah Majlisi: Jz 69, uk 156.

[7] Bihar al-Anwar, Allamah Majlisi: Jz 22, uk 288.

[8] Ihkakul Haqq wa Izhaqul Batil, Al-Tustari: Jz 14, uk 201.

[9] Ihkakul Haqq wa Izhaqul Batil, Al-Tustari: Jz 14, uk 201.

[10] Kifayatul Talib.

[11] Al-Durrul Mansur: Jz 6, uk 244.

[12] Al-Durrul Mansur: Jz 5, uk 328.

[13] Al-Amali, Sheikh Al-Tusi: Jz 1, uk 889.